I. ΑΡΧΑΙΑ ΙΣΤΟΡΙΑ, ΟΕΔΒ Μάιος 2009
Η Εποχή του Χαλκού (3000-1100 π.Χ.)
Οι λαοί και οι πολιτισμοί της Εγγύς Ανατολής, σ. 13-20
1. Ποια είναι η συμβολή των Σουμερίων στην ανάπτυξη του πολιτισμού;
ΑΠΑΝΤΗΣΗ:
Με τους Σουμέριους , τον πρώτο λαό στον κόσμο ,που ανέπτυξε υψηλό πολιτισμό , αρχίζει ουσιαστικά η ιστορία.
Ø Εφηύραν τον τροχό που τον χρησιμοποίησαν στην άρδευση και την κατασκευή του άρματος.
Ø Τελειοποίησαν το άροτρο, βελτιώνοντας έτσι την απόδοση των καλλιεργειών.
Ø Επεξεργάστηκαν πρώτοι τα μέταλλα.
Ø Επινόησαν τη χρήση ψημένων πλίνθων ως οικοδομικού υλικού.
Ø Κατασκεύασαν ανάκτορα, τείχη, ναούς πρωτότυπους.
Ø Οικοδόμησαν συγκροτημένα οικιστικά σύνολα (πόλεις).
Ø Δημιούργησαν εκτεταμένο δίκτυο εμπορικών συναλλαγών.
Ø Έκοψαν πρώτοι νομίσματα.
Ø Εφηύραν τη σφηνοειδή γραφή την οποία υιοθέτησαν και άλλοι λαοί στη συνέχεια.
Ø Καλλιέργησαν τη γεωμετρία, την αριθμητική, την αστρονομία.
2. Τι γνωρίζετε για τον κώδικα του Χαμουραμπί ;
Έτσι ονομάζεται η αρχαιότερη γραπτή νομοθεσία η οποία σώθηκε χαραγμένη σε μία πέτρινη στήλη (Κώδικας Χαμουραμπί).Οφείλεται στον Χαμουραμπί .
Οι νόμοι του Χαμουραμπί είναι αυστηρότατοι και μας δίνουν μια παραστατική εικόνα της κοινωνίας της εποχής.
3. Αξιολογήστε τη φράση: Η Αίγυπτος είναι «δώρον του Νείλου».
«Δώρον του Νείλου» ονόμαζαν οι αρχαίοι Έλληνες την Αίγυπτο και είχαν απόλυτο δίκιο. 0 Νείλος, που πηγάζει σχεδόν από τον Ισημερινό, διασχίζει την Αίγυπτο και την μεταβάλλει σε αληθινό σιτοβολώνα.
Ο Νείλος είναι η μόνη οδός επικοινωνίας για την Αίγυπτο. Πλήθος πλοίων τον διασχίζουν. Πλέουν προς τις ακτές της Παλαιστίνης, απ’ όπου προμηθεύονται ξυλεία.
Η χλωρίδα και η πανίδα στις όχθες του Νείλου καλύπτουν απόλυτά τις ανάγκες των Αιγυπτίων. Στο δέλτα του ποταμού ψαρεύουν και το κυνήγι είναι άφθονο. Εκεί φυτρώνει σε αφθονία ο πάπυρος, τον οποίο χρησιμοποιούν για να κατασκευάζουν πλοία, καλάθια, σχοινιά και, κυρίως, ένα είδος χαρτιού.
4. Φαραώ
Έτσι ονόμαζαν οι αιγύπτιοι τους βασιλιάδες τους .Ο Φαραώ θεωρείται γιος του υπέρτατου θεού των Αιγυπτίων, του Όσιρη. Είναι απόλυτος κυρίαρχος, διοικεί το στρατό και είναι ο ανώτατος θρησκευτικός αξιωματούχος. Ο Φαραώ για να κυβερνά χρησιμοποιεί πλήθος κρατικών υπαλλήλων.
5.Τι γνωρίζετε για τη θρησκεία των αρχαίων Αιγυπτίων ;
Η θρησκεία των Αιγυπτίων είναι πολυθεϊστική. Οι κυριότεροι από τους θεούς είναι ο Άμον Ρα, θεός του ήλιου, ο Όσιρις, θεός του ήλιου και της βλάστησης, και η Ίσις, θεά της γονιμότητας. Οι ναοί θεωρούνται οίκοι του θεού και οι ιερείς τελούν τα λατρευτικά τους καθήκοντα στο όνομα του Φαραώ. Οι Αιγύπτιοι πιστεύουν στη μετά θάνατον ζωή, γι’ αυτό φροντίζουν να ταριχεύουν τους νεκρούς (μούμιες).
6. Ιερογλυφικά
Οι Αιγύπτιοι χρησιμοποιούν ένα είδος γραφής, τα ιερογλυφικά. Γράφουν επάνω σε πάπυρους, αλλά και οι τοίχοι των μνημείων είναι γεμάτοι από ιερογλυφικά κείμενα.
Η αιγυπτιακή γραφή περιλαμβάνει περίπου 5.000 ιερογλυφικά σημεία.
Η ιερογλυφική γραφή αποκρυπτογραφήθηκε από τον Σαμπολλιόν. αιγυπτιακή γραφή
Ο Μινωικός Πολιτισμός, σ. 23-25
7. Πού αναπτύχθηκε ο μινωικός πολιτισμός, ποιος αρχαιολόγος τον έφερε στο φως και πού οφείλεται το όνομα του πολιτισμού αυτού;
Ο πολιτισμός που αναπτύχθηκε στην Κρήτη στην 3η και 2η χιλιετία π.Χ. και έφτασε σε υψηλό επίπεδο κοινωνικής και οικονομικής οργάνωσης και καλλιτεχνικής παραγωγής. είναι γνωστός με το όνομα «μινωικός πολιτισμός» . Πήρε το όνομά του από το μυθικό βασιλιά της Κνωσού Μίνωα και ήρθε στο φως στις αρχές του 20ού αιώνα με τις ανασκαφές του Βρετανού αρχαιολόγου Άρθουρ Έβανς στην Κνωσό.
8. Ποια είναι τα σπουδαιότερα μινωικά κέντρα;
Τα σπουδαιότερα μινωικά κέντρα βρίσκονται στην Κνωσό, Φαιστό, Ζάκρο και στα Μάλια.
9.Περιγραφή μινωικού ανακτόρου
Τα ανάκτορα είναι μεγάλα συγκροτήματα κτιρίων, αποτελούνται δηλαδή από πολλές πτέρυγες δωματίων και είναι τα διοικητικά, οικονομικά, θρησκευτικά και καλλιτεχνικά κέντρα της περιοχής στην οποία βρίσκονται.
Παρά τις επιμέρους διαφορές όλα τα μινωικά ανάκτορα έχουν τα εξής κοινά χαρακτηριστικά:
• Έχουν προσανατολισμό στον άξονα Βορρά-Νότου.
• Έχουν μία ορθογώνια κεντρική αυλή. Γύρω της αναπτύσσονται οι πτέρυγες των δωματίων.
• Ήταν πολυώροφα, είχαν μεγάλες κλίμακες, φωταγωγούς, σύστημα ύδρευσης και αποχέτευσης και αρκετοί χώροι τους έφεραν τοιχογραφίες. Από αυτές αντλούμε πλήθος πληροφοριών για πολλές από τις πτυχές της ζωής των Μινωιτών.
• Δεν ήταν οχυρωμένα.
Τα ανάκτορα ήταν η κατοικία του άρχοντα της ευρύτερης περιοχής, όπου συγκεντρωνόταν η παραγωγή και τα εμπορεύματα για να διατεθούν στο εσωτερικό του νησιού ή στο εξωτερικό. Ήταν επίσης κέντρα κατασκευής πολύτιμων αντικειμένων και καλλιτεχνημάτων, καθώς και θρησκευτικά κέντρα, όπου μαζευόταν πλήθος κόσμου με την ευκαιρία διαφόρων τελετών. Στα ανάκτορα δηλαδή ζούσε, κυκλοφορούσε και εργαζόταν μεγάλος αριθμός αξιωματούχων, υπαλλήλων και τεχνιτών.
10.Ποια είδη γραφής συναντούμε στη μινωική Κρήτη ; Ποιοι παράγοντες οδήγησαν τους κατοίκους της στη χρήση της γραφής ;
Η ανάπτυξη του εμπορίου και η περίπλοκη διοικητική και κοινωνική οργάνωση οδήγησαν γύρω στο 1700 στη χρήση ενός συστήματος γραφής το οποίο αρχικά έμοιαζε μετά ιερογλυφικά, όπως αποδεικνύει ο δίσκος της Φαιστού. Λίγο αργότερα άρχισε να χρησιμοποιείται ένα νέο σύστημα γραφής, η Γραμμική Α. Η γραφή ήταν συλλαβική, δηλαδή κάθε σημείο αντιστοιχούσε σε μία συλλαβή, και υπήρξε το πρότυπο για την ανάπτυξη της μυκηναϊκής γραφής. Σημεία αυτής της γραφής έχουν βρεθεί κυρίως επάνω σε αγγεία ή χαραγμένα σε πινακίδες απογραφής εμπορευμάτων. Η γραφή όμως αυτή δεν έχει αποκρυπτογραφηθεί.
Η θρησκεία και η τέχνη των Μινωιτών, σ. 26-28
11.Τι γνωρίζετε για τη θρησκεία των μινωιτών ;
Οι Μινωίτες πίστευαν, βασικά, σε ένα σύμπλεγμα γυναικείων θεοτήτων οι οποίες έχουν άμεση σχέση με τη βλάστηση και τη διαδοχή των εποχών, την άνθηση και το μαρασμό, το θάνατο και την ανάσταση. Στα χρόνια της ακμής του μινωικού πολιτισμού δεν υπήρχαν στην Κρήτη μεγάλοι ναοί αλλά μόνο μικρά ανακτορικά ή οικιακά ιερά. Οι πιστοί αισθάνονται τη θεότητα σαν κάτι μυστηριακό, φευγαλέο και άπιαστο. Συχνά η λατρεία του θείου πραγματοποιείται και σε σπήλαια, όπως στο Δικταίο Άντρο, όπου οι πιστοί προσέφεραν μικρά ειδώλια που απεικόνιζαν τους ίδιους τους θεούς.
Μεγάλη είναι η σημασία του ιερού δέντρου στη μινωική θρησκεία. Το κύριο ιερό δέντρο φαίνεται να είναι η ελιά.
Από τα ζώα σημαντικό ρόλο παίζει στη μινωική θρησκεία ο ταύρος.
Οι τελετές περιλάμβαναν χορούς και αγώνες, όπως τα ταυροκαθάψια.
Το ιερατείο το αποτελούσαν κυρίως γυναίκες, αλλά υπήρχαν και άνδρες ιερείς.
Επειδή δεν έχουν ακόμη αναγνωσθεί οι γραφές των Μινωιτών, μόνη πηγή πληροφόρησης μας για τη θρησκεία τους είναι τα έργα τέχνης που έφεραν στο φως οι ανασκαφές.
12. καμαραϊκά αγγεία
Τα ωραιότερα αγγεία αυτής της εποχής στη μινωική Κρήτη είναι τα πολύχρωμα καμαραϊκά. Οφείλουν την ονομασία τους στο σπήλαιο των Καμάρων, όπου πρωτοβρέθηκαν. Κατασκευάζονταν οτα εργαστήρια των μεγάλων ανακτόρων της Κνωσού και της Φαιστού. Τα καμαραϊκά αγγεία εξάγονταν σε όλη την ανατολική Μεσόγειο και την Αίγυπτο. Διακοσμούνταν συνήθως με πολύπλοκα καμπυλόγραμμα σχέδια γεμάτα φαντασία και σπανιότερα με θέματα από το ζωικό και φυτικό κόσμο.
Ο Μυκηναϊκός κόσμος, σ. 29-32
13. Πότε αναπτύχθηκε ο μυκηναϊκός πολιτισμός και πού οφείλει το όνομα του;
0 πολιτισμός που αναπτύχθηκε στην ηπειρωτική Ελλάδα κατά την ύστερη Εποχή του Χαλκού (1600-1100 π.Χ.) ήταν ο πρώτος μεγάλος ελληνικός πολιτισμός. Την ονομασία του επινόησαν οι αρχαιολόγοι από το σημαντικότερο κέντρο της εποχής, τις Μυκήνες. Πρώτοι ήρθαν στο φως οι βασιλικοί τάφοι που ανέσκαψε στην ακρόπολη των Μυκηνών ο Ερρίκος Σλήμαν .
Σπουδαιότερα κέντρα είναι οι Μυκήνες, η Τίρυνθα, η Πύλος και η Θήβα .
14. Κυκλώπεια τείχη
Έτσι ονομάζονται τα τείχη των μυκηναϊκών ακροπόλεων γιατί οι τεράστιοι ογκόλιθοι που χρησιμοποιήθηκαν για την κατασκευή τους είχαν εντυπωσιάσει τους αρχαίους Έλληνες και τους έκαναν να αποδώσουν την οικοδόμηση τους στους μυθολογικούς Κύκλωπες.
15. Θολωτοί τάφοι
Ήταν τάφοι των βασιλιάδων και των οικογενειών τους, καθώς και άλλων αριστοκρατικών οικογενειών. Ήταν μεγάλα κτίσματα από πέτρα, με σχήμα κυκλικό και θολωτή στέγη. Στην είσοδο τους υπήρχε διάδρομος με χτισμένες και τις δύο πλευρές του. Μετά την ταφή του νεκρού, ο διάδρομος αυτός σκεπαζόταν με χώμα, όπως και ο ίδιος ο θολωτός τάφος και έτσι σχηματιζόταν ένας τεχνητός λόφος. Ο πιο επιβλητικός από τους σωζόμενους σήμερα θολωτούς τάφους είναι ο γνωστός ως «θησαυρός» ή «τάφος του Ατρέα», που ανάγεται στα μέσα του 13ου αι. π.Χ. Δυστυχώς και αυτός, όπως και όλοι οι άλλοι θολωτοί τάφοι που έχουν βρεθεί, είναι συλημένος ήδη από την αρχαιότητα και από την περίοδο της τουρκοκρατίας
16. Γραμμική γραφή Β΄
Ήταν η γραφή των Μυκηναίων. Το 1952 οι Βρετανοί Μάικλ Βέντρις και Τζον Τσάντγουικ αποκρυπτογράφησαν τη γραφή των πινακίδων, τη Γραμμική Β. Τότε διαπιστώθηκε ότι η γλώσσα των πινακίδων ήταν ελληνική.
Η γραφή των πινακίδων είναι συλλαβική, δηλαδή κάθε σύμβολο αποδίδει μια συλλαβή (πα, τα, ρο, μα, τι). Το ίδιο συμβαίνει και με τη Γραμμική γραφή Α τής Κρήτης, η οποία ακόμη δεν έχει αποκρυπτογραφηθεί. Πολλοί επιστήμονες υποστηρίζουν ότι η Γραμμική γραφή Β είναι εξελιγμένη και τελειοποιημένη μορφή της Γραμμικής γραφής Α.
Στα κείμενα των πινακίδων με Γραμμική γραφή Β καταγράφονται διάφορες εμπορικές-οικονομικές δραστηριότητες των ανακτόρων που αφορούν κυρίως τη διακίνηση γεωργικών και κτηνοτροφικών προϊόντων. Έμμεσα, όμως, τα ίδια αυτά κείμενα μας δίνουν πληροφορίες για τη διοικητική οργάνωση και τη θρησκευτική ζωή του μυκηναϊκού κόσμου
17. Λόγοι καταστροφής του μυκηναϊκού πολιτισμού:
Άλλοι επιστήμονες την αποδίδουν σε μετακίνηση νέων ελληνικών φύλων (κάθοδος των Δωριέων), άλλοι σε εσωτερικές αναταραχές και άλλοι, τέλος, στην τρομακτική αναστάτωση που επικρατεί αυτή την περίοδο στην ανατολική λεκάνη της Μεσογείου, με την πτώση του κράτους των Χετταίων και με τις επιθέσεις των λεγόμενων «λαών της θάλασσας» εναντίον της Αιγύπτου.
Η αναστάτωση αυτή είχε ως συνέπεια την πτώση του μυκηναϊκού εμπορίου και τη σταδιακή παρακμή των μυκηναϊκών ανακτόρων εξαιτίας της οικονομικής κρίσης. Μάλλον, όμως, η πτώση της μυκηναϊκής δύναμης οφείλεται σε ένα συνδυασμό και των τριών λόγων. Ο μυκηναϊκός πολιτισμός έχασε την ισχύ του, δεν κατέρρευσε όμως τελειωτικά. Πολλά στοιχεία του θα επιβιώσουν στην επόμενη φάση του ελληνικού πολιτισμού.
Μυκηναϊκή θρησκεία και τέχνη, σ. 33-35
18. Τι γνωρίζετε για τη μυκηναϊκή θρησκεία;
Στις πινακίδες αναφέρονται ο Ζευς, η Ήρα, ο Ποσειδών, η Άρτεμις, ο Άρης και ο Διόνυσος. Σπουδαία θέση κατέχει μία θεά η οποία συνήθως προσφωνείται με την ονομασία «Πότνια (=σεβάσμια)». Η «Κυρία Πότνια» είναι αναμφίβολα η κυρίαρχη μυκηναϊκή θεότητα και σε αυτήν προσφέρονται πρόβατα, αρωματικά έλαια, μαλλί και μέλι.
Οι Μυκηναίοι δεν έχτιζαν μεγάλους ναούς και, όπως και οι Μινωίτες, λάτρευαν τους θεούς τους σε μικρά ιερά. Το ιερατείο, άνδρες και γυναίκες, αποτελούσε ιδιαίτερη κοινωνική τάξη και διαχειριζόταν την περιουσία των ιερών.
19. Τα μυκηναϊκά ανάκτορα έχουν πιο απλό σχέδιο από τα μινωικά. Αποτελούνται από έναν προθάλαμο που βλέπει στην αυλή και από το κύριο δωμάτιο που έχει μεγάλη κυκλική εστία στο κέντρο και είναι ο χώρος υποδοχής (τύπος μεγάρου). Γύρω υπάρχουν άλλοι δευτερεύοντες χώροι κατοικίας των ηγεμόνων.
20. Περίφημοι είναι επίσης οι μνημειακοί θολωτοί τάφοι όπως ο «θησαυρός του Ατρέα» στις Μυκήνες, που θεωρήθηκε ως τάφος του Αγαμέμνονα, ο «τάφος της Κλυταιμνήστρας» και άλλοι. Από ένα μακρύ, πλαισιωμένο με λίθινους τοίχους διάδρομο, φθάνει κανείς στον κυκλικό θάλαμο που είναι χτισμένος με παρόμοιο τρόπο και έχει θολωτή οροφή. Μετά την ταφή, διάδρομος και θάλαμος σκεπάζονται με χώμα, ώστε ο τάφος έμοιαζε εξωτερικά με χαμηλό λόφο. Τέτοιοι τάφοι έχουν βρεθεί σε πολλά μυκηναϊκά κέντρα
21. κυκλώπεια τείχη
Οι Μυκηναίοι χτίζουν τα μνημειακά ανάκτορα τους σε υψώματα -ακροπόλεις- τις οποίες οχυρώνουν με γιγαντιαία τείχη. Τα τείχη αυτά είναι γνωστά ως «κυκλώπεια» από τους τεράστιους ογκόλιθους που χρησιμοποιούνταν για το χτίσιμο τους.
Η Σπάρτη, σ.48-49
22. Σε ποιες κοινωνικές τάξεις ήταν χωρισμένοι οι κάτοικοι του σπαρτιατικού κράτους, ποιες οι ασχολίες της καθεμιάς,
Οι Σπαρτιάτες είχαν πλήρη δικαιώματα και σ' αυτούς είχε μοιραστεί η γη. Κύριες απασχολήσεις τους ήταν τα πολιτικά πράγματα και η πολεμική τέχνη.
Οι περίοικοι οι οποίοι ασχολήθηκαν με το εμπόριο , αυτοί δηλαδή που κατοικούσαν σε οικισμούς γύρω από τη Σπάρτη.
(Οι είλωτες) Οι παλιοί κάτοικοι έγιναν δούλοι με την υποχρέωση να καλλιεργούν τη γη και να παραδίδουν ένα μέρος της παραγωγής στους ιδιοκτήτες του κτήματος. Ο φόβος μιας επανάστασης των δούλων ήταν πάντοτε υπαρκτός και ταλάνιζε τους Σπαρτιάτες.
23. Από ποιους θεσμούς συνίσταται το πολίτευμα της Σπάρτης;
Το πολίτευμα της Σπάρτης, σύμφωνα με την παράδοση, ήταν έργο του μεγάλου νομοθέτη Λυκούργου.
Η πόλη είχε δύο βασιλείς· το γεγονός αυτό προέκυψε, σύμφωνα με μία άποψη, ως ανάγκη, από τη γέννηση κάποτε δίδυμων διαδόχων. Οι βασιλείς δεν είχαν πολλές αρμοδιότητες. Ήταν θρησκευτικοί και στρατιωτικοί αρχηγοί.
Την ουσιαστική εξουσία στην πόλη είχαν οι πέντε έφοροι, υπεύθυνοι για την άμυνα και τις εξωτερικές σχέσεις του κράτους.
Η γερουσία ήταν ένα συμβούλιο από 28 άτομα που είχαν ηλικία άνω των εξήντα ετών. Κύριο έργο είχε να προετοιμάζει τα θέματα που υποβάλλονταν για έγκριση στην Απέλλα.
Στη λαϊκή αυτή συνέλευση ( Απέλλα) συμμετείχαν όλοι οι Σπαρτιάτες που είχαν συμπληρώσει το τριακοστό έτος της ηλικίας τους.
24. Αγωγή των νέων
Τα παιδιά από την ηλικία των επτά ετών τα αναλάμβανε η πόλη. Ζούσαν όλα μαζί σε ομάδες, όπου μάθαιναν να υπομένουν τη σκληρή ζωή και τις κακουχίες. Διδάσκονταν ανάγνωση, γραφή, μουσική και χορό.
Με ανάλογο τρόπο εκπαιδεύονταν και τα κορίτσια, τα οποία συμμετείχαν ελεύθερα σε πολλές εκδηλώσεις της πόλης. Έπρεπε και αυτά να αποκτήσουν δυνατό σώμα και να διαπλάσουν ηθικό χαρακτήρα. Έτσι θα μπορούσαν στο μέλλον να γίνουν άξιες μητέρες.
25.ΛΑΚΩΝΙΣΜΟΣ
Οι Σπαρτιάτες μάθαιναν τα παιδιά τους να
αποφεύγουν τη φλυαρία και να μιλούν σύντομα και
περιεκτικά. Η διατύπωση μιας φράσης με λίγες λέξεις και έξυπνο περιεχiμενο
ονομάστηκε λακωνισμός.
26. Ποιος ήταν ο βασικός σκοπός της σπαρτιατικής αγωγής;
Η Σπάρτη λοιπόν ήταν ένα στρατόπεδο, όπου ύψιστο αντικειμενικό σκοπό της ζωής του είχε ο καθένας, να είναι σε κάθε στιγμή έτοιμος να πολεμήσει με τη μεγαλύτερη αποτελεσματικότητα για την πόλη του. Ο σκοπός κάθε νόμου, ο έσχατος λόγος όλου του συστήματος κοινωνικής διατάξεως ήταν να διαμορφώσει καλούς στρατιώτες. Η χλιδή στην ιδιωτική ζωή απαγορευόταν αυστηρά· η σπαρτιατική λιτότητα έγινε παροιμιώδης. Ο επιμέρους άνθρωπος, απορροφημένος ολότελα μέσα στο κράτος, δεν είχε καθόλου δική του ατομική ζωή· δεν είχε να λύσει προβλήματα της δικής του ανθρώπινης υπάρξεως
27. Ποια ήταν η θέση της γυναίκας στην αρχαία Σπάρτη; Συγκρίνετέ την με τη θέση της γυναίκας στην αρχαία Αθήνα ;
Η αγωγή των κοριτσιών ήταν ανάλογη με αυτή των αγοριών: πριν απ' το γάμο, ασκούνταν στα γυμναστήρια και η εκπαίδευση τους είχε ως στόχο να τις κάνει καλές συζύγους και μητέρες. Γενικά, στην αρχαία Σπάρτη υπήρχε μεγάλος σεβασμός στις γυναίκες και ιδιαίτερα στις μητέρες
Σε σύγκριση με τη θέση της γυναίκας στην αρχαία Σπάρτη η θέση της γυναίκας στην αρχαία Αθήνα ήταν υποβαθμισμένη καθώς ήταν περιορισμένες στο σπίτι , δε μορφώνονταν και ούτε συμμετείχαν στη δημόσια ζωή της πόλης.
Αθήνα: Από τη Βασιλεία στην Αριστοκρατία, σ. 50-51
28. Ποια τα κυριότερα όργανα εξουσίας του αριστοκρατικού πολιτεύματος;
Στο αριστοκρατικό πολίτευμα εξακολούθησε να υπάρχει ο θεσμός του άρχοντα-βασιλιά με αρμοδιότητες θρησκευτικού χαρακτήρα. Ουσιαστική εξουσία ασκούσαν ο επώνυμος άρχοντας, υπεύθυνος για τη σύγκληση της Εκκλησίας του Δήμου, και ο πολέμαρχος, αρμόδιος για στρατιωτικά θέματα. Οι έξι θεσμοθέτες ασχολούνταν με δικαστικά θέματα. Ο Άρειος Πάγος ήταν υπεύθυνος για την τήρηση των νόμων. Η Εκκλησία του Δήμου, ως συνέλευση όλων των Αθηναίων, απέκτησε μεγάλη σημασία στα μεταγενέστερα χρόνια.
Αθήνα: Πορεία προς τη Δημοκρατία, σ. 52-53
29. Νομοθεσία του Σόλωνα
Ένα από τα μέτρα που έλαβε ο Σόλωνας ήταν η κατάργηση των χρεών. Απελευθέρωσε αυτούς που είχαν γίνει δούλοι λόγω χρεών και απαγόρευσε στο εξής να δανείζεται κάποιος με εγγύηση την προσωπική του ελευθερία. Αυτή είναι η περίφημη διάταξη της νομοθεσίας του Σόλωνα, γνωστή ως σεισάχθεια, με την οποία λυτρώθηκε η αγροτική τάξη.
Ένα άλλο μέτρο, με το οποίο ο Σόλωνας αποδυνάμωσε το αριστοκρατικό πολίτευμα, ήταν η διαίρεση των πολιτών σε τέσσερις τάξεις. Ως βάση έθεσε το εισόδημα και όχι την καταγωγή. Ανάλογα όρισε και τα αξιώματα.
Παράλληλα, διεύρυνε τον πολιτικό ρόλο της Εκκλησίας του Δήμου, στην οποία έπαιρναν μέρος όσοι είχαν συμπληρώσει το εικοστό έτος της ηλικίας τους. Τα θέματα που συζητούνταν στη συνέλευση του λαού, τα προετοίμαζε η Βουλή των Τετρακοσίων.
Η δημιουργία της Ηλιαίας, ενός δικαστηρίου στο οποίο συμμετείχαν με κλήρωση άτομα από όλες τις τάξεις, ήταν μέτρο που στόχευε στην καλύτερη απονομή της δικαιοσύνης και την εξάλειψη των ανισοτήτων.
Για να πετύχει, εξάλλου, ο Σόλωνας τη συμμετοχή των πολιτών στα κοινά, ψήφισε νόμο με τον οποίο στερούσε τα πολιτικά δικαιώματα από όσους δεν έπαιρναν σαφή θέση πάνω στα κοινωνικά και πολιτικά θέματα.
30. Κλεισθένης Μεταρρυθμίσεις
Σημαντικό μέτρο ήταν η δημιουργία δέκα φυλών, των οποίων τα μέλη προέρχονταν από διαφορετικές περιοχές της Αττικής. Έτσι έπαψαν η συγγένεια και η καταγωγή να παίζουν ρόλο στην πολιτική ζωή της Αθήνας. Με το μέτρο αυτό ο Κλεισθένης «έδωσε την πολιτεία στον λαό», όπως έγραψε αργότερα ο Αριστοτέλης.
Ένα άλλο μέτρο ήταν η αύξηση της βουλής κατά 100 μέλη (Βουλή των Πεντακοσίων).
Για να προστατεύσει τους πολίτες από τον κίνδυνο αύξησης της δύναμης του πολέμαρχου στρατηγού, αύξησε τον αριθμό των στρατηγών σε δέκα.
Κυρίαρχο σώμα έγινε πλέον η Εκκλησία του Δήμου, στην οποία λαμβάνονταν οι πιο σοβαρές αποφάσεις.
Ο Κλεισθένης έκανε προσιτά στους πολίτες όλα τα αξιώματα και εξασφάλισε τη λαϊκή συνοχή. Δίκαια θεωρείται ως ο θεμελιωτής του δημοκρατικού πολιτεύματος. Οι δημοκρατικοί θεσμοί αφύπνισαν το ενδιαφέρον του πολίτη για τα κοινά και επέφεραν σημαντική αλλαγή στον τρόπο ζωής της πόλης. Το αποφασιστικό αυτό βήμα προς τη δημοκρατία που πραγματοποιήθηκε στην αρχαία Αθήνα έχει παγκόσμια ιστορική σημασία.
Πέρσες και Έλληνες: Δύο κόσμοι συγκρούονται, σ. 57-59
31. Ποια τα αίτια και ποια η αφορμή των Περσικών πολέμων;
Τα αίτια των Περσικών πολέμων ήταν η επεκτατική πολιτική των Περσών και η προσπάθεια τους να εξαπλωθούν και στη Δύση, όπως είχαν κυριαρχήσει στην Ανατολή. Στην προσπάθειά τους αυτή το εμπόδιο ήταν οι Έλληνες. Αφορμή στάθηκε η Ιωνική Επανάσταση.
32. Συνέπειες των περσικών πολέμων
Ματαιώθηκε η
επεκτατική πολιτική των Περσών.
Πολλές ελληνικές πόλεις της Μικρός Ασίας ανέκτησαν την ελευθερία τους.
Οι νίκες τόνωσαν
την αυτοπεποίθηση των Ελλήνων.
Ένας άνεμος
δημιουργίας έπνευσε και μια νέα περίοδος ανέτειλε. Οι
Έλληνες επιδόθηκαν σε έργα ειρήνης και
προόδου, που κινούν έως σήμερα τον θαυμασμό.
33. Ποιος ήταν ο Εφιάλτης; Με ποιες σημασίες χρησιμοποιούμε σήμερα τη λέξη;
0 Εφιάλτης ήταν κάτοικος της περιοχής κοντά στις Θερμοπύλες που πρόδωσε τους Έλληνες, οδηγώντας τους Πέρσες από ένα μονοπάτι στα νώτα των Ελλήνων. Έτσι ο Ξέρξης κατάφερε να τους κυκλώσει πράγμα που έκρινε την έκβαση της μάχης.
Σήμερα χρησιμοποιούμε τη λέξη με τις εξής σημασίες: α) τρομακτικό όνειρο
β) οτιδήποτε προκαλεί μεγάλο φόβο και μας πιέζει ψυχικά,
γ) συνώνυμο του προδότη.
34. Ποια τα αποτελέσματα της νίκης των Ελλήνων επί των Περσών;
Τα αποτελέσματα της νίκης των Ελλήνων ήταν :
α) η ματαίωση της επεκτατικής πολιτικής των Περσών,
β) η ανάκτηση της ελευθερίας πολλών ελληνικών πόλεων της Μικρός
γ) γενικότερα, η κατοχύρωση της ελευθερίας των Ελλήνων και η ενασχόληση τους με έργα προόδου,
δ] η τόνωση της αυτοπεποίθησης των Ελλήνων,
ε) η ενίσχυση των δεσμών και της ενότητας των Ελλήνων.
Η ηγεμονία της Αθήνας (470-431 π.Χ.)
Το δημοκρατικό πολίτευμα σταθεροποιείται.
Ο Περικλής και το δημοκρατικό πολίτευμα σ. 71-72
35. Με ποια μέτρα ο Περικλής προχωρεί στον εκδημοκρατισμό του αθηναϊκού πολιτεύματος;
Καθιερώνει
τη μισθοφορία, ένα είδος οικονομικής ενίσχυσης για
τους απορότερους, ώστε να μπορούν, απερίσπαστοι,
να παρακολουθούν τις
συνεδριάσεις της Εκκλησίας
του Δήμου και να ασκούν τα πολιτικά
τους δικαιώματα.
Ακόμη και οι φτωχότεροι είχαν τη δυνατότητα να
καταλαμβάνουν πολιτειακά
αξιώματα.
Επιπλέον, η Πολιτεία αναπτύσσει θεσμούς κοινωνικής προστασίας και
πληρώνει, για τους απόρους, το αντίτιμο του εισιτηρίου τους για την είσοδο τους στο θέατρο
(θεωρικά χρήματα).
Αφαίρεσε από το
συντηρητικό Άρειο Πάγο κάθε πολιτική εξουσία καθώς και την αποκλειστικότητα στην
απονομή της δικαιοσύνης (από κοινού με τον Εφιάλτη)
Η λειτουργία του πολιτεύματος. Οι Λειτουργίες, σ. 73-74
36. Ποιον σκοπό εξυπηρετούσε ο θεσμός των λειτουργιών στην αρχαία Αθήνα; Ποιες οι σημαντικότερες;
Η αθηναϊκή Πολιτεία, είχε ανάγκη από χρήματα. Η συντήρηση του στόλου, η οργάνωση μεγαλοπρεπών εορτών, το ανέβασμα πολυπρόσωπων θεατρικών παραστάσεων, η αποστολή πρεσβειών σε πανελλήνιες εορτές απαιτούσαν τεράστια οικονομική δαπάνη.
Η Αθήνα, με ένα ευφυές φορολογικό σύστημα, τις λειτουργίες, υποχρέωνε τους οικονομικά ισχυρούς Αθηναίους να προσφέρουν τα αναγκαία χρήματα .
Οι κυριότερες λειτουργίες ήταν:
η τριηραρχία,δηλαδή
η προσφορά χρημάτων από έναν ή περισσότερους
ιδιώτες για τη συντήρηση ενός κρατικού πλοίου·
η χορηγία,
δηλαδή η ανάληψη της δαπάνης για το
ανέβασμα
μιας θεατρικής παράστασης που θα λάμβανε
μέρος σε δραματικούς αγώνες·
η
γυμνασιαρχία, δηλαδή η καταβολή των εξόδων για τη διατροφή και την εκγύμναση
αθλητών που θα έπαιρναν μέρος σε
«γυμνικούς αγώνες»·
η εστίαση,
δηλαδή η παροχή από έναν πλούσιο
πολίτη των χρημάτων για την παράθεση δημόσιου γεύματος στα μέλη της φυλής του
σε περίοδο εορτών ή αγώνων.
Ηγεμονικοί ανταγωνισμοί και κάμψη των ελληνικών πόλεων (431-362 π.Χ.)
37. Τα αίτια και οι αφορμές του Πελοποννησιακού πολέμου .
• Τα αίτια της σύγκρουσης ήταν κυρίως δύο:
α) Αθηναίοι και Κορίνθιοι διεκδικούσαν την οικονομική κυριαρχία στο Ιόνιο και την Αδριατική. Οι Κορίνθιοι, σύμμαχοι των Σπαρτιατών, τους έπεισαν να κηρύξουν τον πόλεμο κατά της Αθήνας,
β) Αθήνα και Σπάρτη ήταν πόλεις μεγάλες διαφορές στο πολιτικό τους σύστημα. Η Σπάρτη έβλεπε με καχυποψία την αυξανόμενη δύναμη της Αθήνας. Η σύγκρουση ήταν αναπόφευκτη.
Οι αφορμές του πολέμου ήταν κυρίως τρεις:
α) η διαμάχη Κορίνθου και Κέρκυρας για την Επίδαμνο,
β) η αποστασία της Ποτίδαιας από την Αθηναϊκή Συμμαχία και
γ) το Μεγαρικό ψήφισμα, με το οποίο οι Μεγαρείς αποκλείονταν από τα λιμάνια της Αθηναϊκής Συμμαχίας.
Φάσεις του πολέμου
Ο Αρχιδάμειος πόλεμος (431-421 π.Χ.), σ. 83-85
Η εκστρατεία στη Σικελία (415-413 π.Χ.)
Ο Δεκελεικός πόλεμος (413-404 π.Χ.), σ. 86-88
38. Ποιοι είναι οι όροι της ειρήνης με την οποία τελειώνει ο πελοποννησιακός πόλεμος;
Οι όροι της ειρήνης είναι :
α) Οι Αθηναίοι να παραδώσουν όλα τους τα πλοία εκτός από 12.
β) Να κατεδαφιστούν τα Μακρά τείχη και τα τείχη του Πειραιά.
γ) Να επανέλθουν όλοι οι εξόριστοι πολιτικοί .
δ) Οι Αθηναίοι να ακολουθούν τους Σπαρτιάτες και να έχουν τους ίδιους εχθρούς και φίλους.
39. Ποιες οι συνέπειες του Πελοποννησιακού πολέμου;
Πόλεις έχουν ερειπωθεί,
Η ύπαιθρος έχει εγκαταλειφθεί από τους κατοίκους της,
Οι
νεκροί ανέρχονται σε χιλιάδες.
Ο
πόλεμος έχει διαβρώσει και τον ψυχικό κόσμο των ανθρώπων.
Οι ηθικές αξίες έχουν καταρρεύσει, οι κοινωνικές δομές έχουν ανατραπεί,
Η
θρησκευτική πίστη έχει αντικατασταθεί από την αμφισβήτηση.
Ακόμη,
ο πόλεμος αυτός έχει επιτρέψει στους Πέρσες να αναμειχθούν στα ελληνικά
πράγματα.
Η ανάπτυξη της Μακεδονίας
Αλέξανδρος. Η κατάκτηση της Ανατολής, σ. 100-101
Το έργο του Αλέξανδρου, σ. 102-103
40. Ο Αλέξανδρος συνειδητοποίησε ότι έπρεπε να εφαρμόσει μια πολιτική που θα την αποδέχονταν όλοι οι κατακτημένοι λαοί.
Ποια μέτρα πήρε για την υλοποίηση αυτής της πολιτικής του ;
Ø Στο στρατό εντάσσονται νεαροί Πέρσες.
Ø Διατηρείται η διοικητική διαίρεση της περσικής αυτοκρατορίας.
Ø Υιοθετούνται ορισμένα έθιμα της περσικής αυλής.
Ø Προωθούνται οι μεικτοί γάμοι μεταξύ Ελλήνων και Περσών.
41. Ποια η συνεισφορά του Αλέξανδρου στον πολιτισμό ;
Ø Ιδρύει νέες πόλεις στα κατακτημένα εδάφη, στις οποίες αρχικά εγκαθίστανται Έλληνες στρατιώτες, αργότερα όμως συρρέουν Έλληνες από την Ελλάδα και τη Μικρά Ασία. Στις πόλεις αυτές ανθεί ο ελληνικός πολιτισμός.
Ø Δίνεται ιδιαίτερο βάρος στην ανάμειξη των Ελλήνων με τους λαούς της Ασίας.
Στόχος η δημιουργία ενός «αρμονικού συνόλου».- Ο ίδιος παντρεύεται τη Ρωξάνη (από τη Βακτριανή).
Ø Περισσότεροι από δέκα χιλιάδες στρατιώτες παντρεύονται Περσίδες, ενώ σαράντα χιλιάδες παιδιά των Περσών μαθαίνουν ελληνικά.
Ø Φέρνει στην Ασία καλλιτέχνες από την Ελλάδα (Λύσιππος, Απελλής). Οργανώνει αγώνες μουσικούς και γυμναστικούς.
Ø Εφαρμόζει την ανεξιθρησκία.
Ø Διαδίδει τον ελληνικό τρόπο ζωής.
Ø Αναγνωρίζει την ισότητα των λαών
42. Ποια μέτρα πήρε για οικονομική ανάπτυξη της αυτοκρατορίας του;
Ø Προωθεί τις οικονομικές ανταλλαγές ανάμεσα στα διαφορετικά τμήματα τη αυτοκρατορίας με στόχο την οικονομική ανάπτυξη.
Ø Καθιστά τα μακεδονικά νομίσματα κυρίαρχα στην αυτοκρατορία.
Ø Κατασκευάζει πολλά δημόσια έργα.
.43. Ο Αλέξανδρος χαρακτηρίστηκε ‘’Μέγας’’. Δικαιολογήστε το χαρακτηρισμό με βάση το έργο του .
Ο Αλέξανδρος δίκαια θεωρείται ‘’Μέγας ‘’ γιατί :
Ø Κατάφερε να κατακτήσει τόσους λαούς και να δημιουργήσει μια τεράστια αυτοκρατορία , ένα έργο που ήταν ιδιαίτερα δύσκολο για την εποχή εκείνη.
Ø Πέτυχε να συμφιλιώσει τους κατακτητές με τους κατακτημένους με την αντιρατσιστική πολιτική του , δηλ.
· Εφάρμοσε του μεικτούς γάμους
· Στρατολόγησε Πέρσες μισθοφόρους
· Διατήρησε έθιμα της περσικής αυλής
Ø Κατάφερε να αναπτύξει οικονομικά αυτήν την απέραντη αυτοκρατορία
Ø Πέτυχε να διαδώσει τον ελληνικό τρόπο ζωής και τον ελληνικό πολιτισμό και να εκπολιτίσει τους λαούς
Ø Βοήθησε στην ανάπτυξη των επιστημών με επιστήμονες ερευνητές που πήρε μαζί του
Αντώνης Πηλαβάκης Φιλόλογος Μάιος 2009
II. ΙΣΤΟΡΙΑ ΤΗΣ ΚΥΠΡΟΥ, ΥΑΠ
Προϊστορία
Νεολιθική - Χαλκολιθική εποχή, σ. 4-11
1. Σε ποια εποχή ανήκει ο οικισμός της Χοιροκοιτίας, ποιο ήταν το κριτήριο της επιλογής του τόπου του οικισμού και γιατί; (σελ.4)
Εποχή του χαλκού, σ. 12-21
2. Για ποιους λόγους εγκαταστάθηκαν οι Μυκηναίοι στην Κύπρο και ποια στοιχεία μαρτυρούν τον εξελληνισμό του νησιού; (σελ.18)
Οι Μυκηναίοι εγκαταστάθηκαν στην Κύπρο για τους εξής λόγους:
· για την στρατηγική θέση της Κύπρου και
· για τον χαλκό της
Τα στοιχεία που μαρτυρούν τον εξελληνισμό του νησιού είναι τα εξής:
· η γλώσσα (μυκηναϊκή-ελληνική)
· η θρησκεία (δωδεκάθεο)
· θεσμοί (ταφή, άρμα, κ.λ.π)
· έθιμα
· τέχνη
Κυπροκλασική εποχή
Η επανάσταση του Ονήσιλου, σ. 32-35
4. Ποια τα αίτια της επανάστασης του Ονήσιλου εναντίον των Περσών, ποιο το αποτέλεσμα και ποιες οι συνέπειες της επανάστασης για το νησί;
Τα αίτια της επανάστασης του Ονήσιλου εναντίον των Περσών ήταν οι δυσβάστακτοι φόροι που πλήρωναν οι Κύπριοι και η στέρηση της ελευθερίας τους .
Αποτέλεσμα ήταν η ήττα των Κυπρίων στον κάμπο της Σαλαμίνας και παρά το ότι οι Ίωνες καταναυμάχησαν τους Φοίνικες στη θάλασσα η επανάσταση έληξε άδοξα.Ο Ονήσιλος πέθανε στο πεδίο της μάχης.
Συνέπειες : Ο περσικός ζυγός έγινε σκληρότερος .Συγκεκριμένα ο Δαρείος αντικατέστησε σ' όλες τις πόλεις τους φιλέλληνες βασιλιάδες με περσόφιλους δυνάστες .Ακόμα καλλιέργησαν την εχθρότητα ανάμεσα στους Κύπριους και τους Φοίνικες εφαρμόζοντας την τακτική του "διαίρει και βασίλευε" καθώς οι Φοίνικες απόκτησαν ανώτατα αξιώματα σε πολλές κυπριακές πόλεις.
Επιχειρήσεις Ελλήνων για απελευθέρωση — Κίμων, σ. 36
5. α) Για ποιον και σε ποια περίπτωση ειπώθηκε η φράση «και νεκρός ενίκα». Ποια σημασία είχε; (σελ.36)
β) Ποιου Αθηναίου στρατηγού η προτομή βρίσκεται στην παραλία των Φοινικούδων της Λάρνακας και γιατί τον τίμησε η πόλη; (σελ. 36)
Η φράση αυτή ειπώθηκε για τον Κίμωνα όταν κατά την πολιορκία του Κιτίου αρρώστησε και πέθανε .Οι Αθηναίοι όμως για να μην πέσει το ηθικό των στρατιωτών κράτησαν το θάνατο του μυστικό από τους στρατιώτες. Στη ναυμαχία που ακολούθησε στη Σαλαμίνα ο αθηναϊκός στόλος νίκησε το στόλο των Περσών και των Φοινίκων .Η νίκη αυτή αποδόθηκε στον Κίμωνα που αν και νεκρός νίκησε καθώς οι στρατιώτες πιστεύοντας πως ο αρχηγός τους είναι ζωντανός πολεμούσαν πολύ γενναία.
β) Του Κίμωνα , γιατί πολέμησε και σκοτώθηκε εκεί στην προσπάθεια απελευθέρωσης του Κιτίου από τους Πέρσες.
Ευαγόρας Α', βασιλιάς της Σαλαμίνας, σ. 38-39
6. Ποιοι ήταν οι στόχοι της εσωτερικής πολιτικής του Ευαγόρα και με ποια συγκεκριμένα μέτρα υλοποίησε αυτούς τους στόχους;
Κύριο μέλημα του Ευαγόρα ήταν ν' αναπτύξει τη Σαλαμίνα σε όλους τους τομείς, τον οικονομικό, τον πολιτικό, τον πολιτιστικό. Ιδιαίτερη σημασία έδωσε στην εδραίωση φιλελληνικού πνεύματος. Φρόντισε για την ενδυνάμωση και την προβολή του ελληνικού τρόπου ζωής και του ελληνικού πολιτισμού γενικότερα στη Σαλαμίνα και ολόκληρη την Κύπρο. Πνευματικοί άντρες από την Αθήνα προσκαλούνται στην αυλή του Ευαγόρα για να διδάξουν φιλοσοφία, ρητορική κ.ά. Δημιουργείται έτσι έδαφος για πνευματική παραγωγή που επεκτείνεται και σε άλλες πόλεις της Κύπρου. Δημιούργησε εμπορική αγορά ,λιμάνι , περιτείχισε την Σαλαμίνα , έφτιαξε τείχη , στόλο και δημόσια κτίρια. Φρόντισε ιδιαίτερα για την εδραίωση του φιλελληνισμού δίνοντας έμφαση στους γάμους με Ελληνίδες και στην οικειοποίηση ελληνικών εθίμων.
Το πολιτικό έργο του Ευαγόρα, σ. 40-41
7. Ποιο ήταν το πολιτικό ιδεώδες του Ευαγόρα; Με ποιες ενέργειες προσπάθησε να το υλοποιήσει;
Πολιτικό ιδεώδες του Ευαγόρα ήταν η δημιουργία ενός ενιαίου κυπριακού κράτους απαλλαγμένου από την περσική κυριαρχία.
Προσπάθησε σε συνενώσει όλα τα κυπριακά βασίλεια κάτω από την εξουσία του σε κοινό αγώνα κατά των Περσών . Συνάντησε την αντίσταση της Αμαθούντας, των Σόλων και του Κιτίου που ζήτησαν τη βοήθεια των Περσών. Τελικά όμως κατάφερε να υποτάξει και αυτά τα βασίλεια κάτω από τη δική του εξουσία.
Σύναψε συμμαχία με τους Αθηναίους και τους Αιγυπτίους .Επιχείρησε να συνάψει συμμαχία και με άλλους ισχυρούς ηγεμόνες των χρόνων αυτών.