ΤΕΧΝΙΚΗ ΤΟΥ ΠΟΙΗΜΑΤΟΣ

Ενότητες - Δομή

Το απόσπασμα χωρίζεται σε δύο ενότητες:

Α' Ενότητα (στ. 1-5): Περιγραφή της καλοκαιρινής φύσης.

Β' Ενότητα (στ. 6-9): Το καλοκαίρι ξυπνά στις εφηβικές ψυχές τον έρωτα.

Οι δύο ενότητες συνδέονται μέσα από την κάψα του καλοκαιριού. Η δόμηση του περιγραφικού υλικού είναι παρατακτική.

Η γλώσσα. Το ύφος

Η γλώσσα του μεγάλου υπερρεαλιστή ποιητή διακρίνεται για τον πλούτο και την τολμηρότητα του λυρισμού της. Εκφράσεις χιλιοειπωμένες (π.χ. «αλωνάκι», «τρελό χορό», «στάχυα ψηλά» κ.ά.) αποκτούν στην ποίηση του Ελύτη μια πρωτοφανέρωτη λυρική αξία και γοητεία. Η γλώσσα του είναι μουσική, πολυδύναμη, ευρηματική. Αξιοπρόσεχτες είναι οι σύνθετες λέξεις: «μελισσόπουλα», «σιγοπέφτουνε», «αγοροκόριτσα» και «μοσχοκάρυδο».

Το ύφος του Ελύτη είναι ξένοιαστο, αισιόδοξο, χαρούμενο και μουσικότατο.

 Η εικονοποιία

Η εικονοποιία έχει τις πηγές της στις γνωστές προτιμήσεις του ηλιολάτρη ποιητή: ήλιος, αρώματα, καλοκαιρινό ελληνικό τοπίο και έρωτας. Κατεξοχήν ζωγράφος-ποιητής ο Ελύτης αποδίδει τις εξής εικόνες:

-     Των μελισσών που πετούν αδιάκοπα, βουίζοντας με έξαψη πάνω από το ανθισμένο και λουλουδιστό «χωραφάκι» (εικόνα οπτικοακουστική).

-     Του υπερβολικά ζεστού ήλιου που οι ηλιαχτίδες του, πύρινες γλώσσες φωτιάς («φωτιάς σουσάμια»), «σιγοπέφτουν» και σιγοκαίουν το καλοκαιρινό τοπίο. Τα νερά θερμαίνονται και κοχλάζουν, τα ψηλά στάχυα της πολύκαρπης ελλη­νικής γης λυγίζουν από το βάρος τους, σα να χαιρετάνε και να προσκυνούν τον παντοδύναμο αφέντη και τροφό τους. Το μελαψό κεφαλάκι τους («μελαψός ουρανός» = απόδοση του αγόνου, της μαύρης βελονωτής απόφυσης των σταχυών, που λέγεται και αθέρας - ο Ελύτης την αποδίδει χαριτωμένα «ουρανός») σκύβουν λιγωμένα και ζαλισμένα λίγο από την πύρινη κάψα του μεσημεριού (εικόνα οπτική, ακουστική: το κόχλασμα του νερού, απτική: «ιδρώνει ο ήλιος», χρωματισμένη υπέροχα από την παλέτα του ποιητή. Αποτελεί την κατεξοχήν υπερρεαλιστική εικόνα του αποσπάσματος).

-     Των νεαρών αγοριών και κοριτσιών που κοιμούνται μέσα στα «χρυσά» κεχριά και ονειρεύονται τις αγκαλιές και τα φιλήματα του έρωτα. Στο γελαστό πρόσωπο τους σπαρταρούν και φεγγοβολούν οι αχτίνες του ήλιου, ενώ τα «κεχριμπαρένια» σώματα τους ιδρώνουν από τον πόθο και την κάψα του ήλιου (εικόνα οπτική, απτική: «πυρκαγιά», «μασχάλη τους... στάζει», όσφρησης: «μυρίζει πυρκαγιά», «μοσχοκάρυδο» και γεύσης: «γλυκά στάζει»).

Τα σχήματα λόγου                              ς.β„ ε_Ρώτ. 7

θα πρέπει να προσέξουμε πρώτιστα την προσωποποίηση του ήλιου («ιδρώνει ο ήλιος», «στα δόντια τους ο ήλιος σπαρταράει», γιατί μ' αυτήν ο φωτολάτρης ποιητής ορίζει: 1. την ώρα της ημέρας: μεσημέρι και 2. την εποχή του έτους: καλοκαίρι, όταν ο ήλιος βρίσκεται στην απόλυτη κυριαρχία του. Ακόμα, προσωποποιούνται το νερό («τρέμει το νερό»), τα μελισσόπουλα και τα στάχυα. Ας τονιστούν και οι πολλές μεταφορές -κύριο όργανο του υπερρεαλισμού-: «χορό τρελό», «φωτιάς σουσάμια σιγοπέφτουνε»: οι ηλιαχτίδες, «το μελαψό ουρανό»: το άγανο, «χρυσιά νταριά», «ο ύπνος τους μυρίζει πυρκαγιά», «γλυκά στάζει το μοσχοκάρυδο».

Μετρική

Ο Ελύτης συνδυάζει στο ποίημα του στοιχεία από την παραδοσιακή ποιητική παράδοση (μετρική) και τη μοντέρνα στιχουργική του υπερρεαλισμού.

* Οι παλιοί γεωργοί ονόμαζαν το άγανο των σταχυών «μαυράγανο».

Το μέτρο του ποιήματος είναι ιαμβικό, ενώ από τα πολλά είδη στίχων  κυριαρχούν οι ΙΟσΰλλαβοι. Στο ποίημα δεν υπάρχει ομοιοκαταληξία, ούτε σταθερός αριθμός στίχων σε κάθε στροφή.

3. ΖΗΤΗΜΑΤΑ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΟΥ

Οι έφηβοι. Η επαφή τους με τη φύση

Μέσα στο οργιαστικό καλοκαιρινό τοπίο οι έφηβοι λιγωμένοι και αποχαυνωμένοι από τα μεθυστικά αρώματα, την πανδαισία των χρωμάτων και τη βαριά θερμουργή ατμόσφαιρα, βυθίζονται σ' έναν ταραγμένο, από την «πυρκαγιά» του πόθου και του ίμερου, ύπνο.                                                        

Σ.Β., ερώτ. 6

Ο Οδ. Ελύτης στο απόσπασμα μας, καταπιάνεται γι' άλλη μια φορά μ' ένα αγαπημένο του θέμα: το ξύπνημα της ερωτικής φύσης των εφήβων. Τα εφηβικά κορμιά, τα ασχημάτιστα ακόμα («αγοροκόριτσα») χάνουν την αθωότητα και την «αγιότητα» της παιδικής ηλικίας μέσα στο διονυσιακό και ερωτικό κλίμα της καλοκαιρινής υπαίθρου. «Ο ύπνος τους μυρίζει πυρκαγιές», αφού το νεανικό σώμα καίγεται, μεταμορφώνεται, ιδρώνει και «ματώνει» από το ερωτικό πάθος. Οι νεανικοί χυμοί του σώματος «γλυκαίνουν», ωριμάζουν και συναρπάζουν («μοσχοκάρυδο»).

 Γενική Θεώρηση                                                                               ς.β., ερώτ. 4

Λυρική, φυσιολατρική, ηλιοκεντρική και αισιόδοξη η ατμόσφαιρα του ποιήματος. Η χαρούμενη διάθεση του ποιητή εκφράζεται μέσα από τις «ηλιολατρικές» εικόνες, τον έρωτα και τη διονυσιακή ατμόσφαιρα, τη ζωντάνια και την κίνηση των μελισσών, τη χαύνωση της κάψας αλλά και την ενεργοποίηση του ενστίκτου και της φαντασίας.

4. ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΣΤΙΣ ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ ΤΟΥ ΣΧΟΛΙΚΟΥ ΒΙΒΛΙΟΥ

1.          Δες στα Ζητήματα Περιεχομένου των δύο ποιημάτων: Τα παιδιά (Ιο ποίημα), σ. 21 και Οι έφηβοι. Η επαφή τονς με τη φύση (2ο ποίημα), σ. 25.

2.          Τα κοινά στοιχεία ως προς τη μορφή είναι: ί. ρυθμικότητα της δημοτικής γλώσσας, ΐί. το ζωηρό και παραστατικό, γεμάτο ρυθμό ύφος, ίίί. η κυριαρχία των προσωποποιήσεων και τ<»ν μεταφορών στα σχήματα λόγου, ΐν. η χρήση παραδοσιακών και νεωτερικών στοιχείων στη μετρική (δες στη μετρική των δύο ποιημάτων), ν. η χρήση υπερρεαλιστικών εικόνων.

Τα κοινά στοιχεία ως προς το περιεχόμενο εντοπίζονται: ί. στο χώρο και το χρόνο: μεσημέρι καλοκαιριού στην ελληνική ύπαιθρο, π. στην εικονοπλασία: κί­νηση και ζωντάνια των ταπεινών πλασμάτων της φύσης, συμμετοχή της νεότητας στην απόλαυση της φυσικής ομορφιάς, οργιαστικό-διονυσιακό φυσικό περιβάλ­λον (πλούτος χρωμάτων, αρωμάτων κ.ά.), ηλιολατρικές εικόνες και ίίί. στην αισιόδοξη και χαρούμενη διάθεση των δύο ποιητών.