ΕρωτήσειςHome ΦΩΤΟΓΡΑΦΙΕΣ ΜΑΘΗΜΑΤΑ ΣΥΝΔΕΣΕΙΣ

Απαντήσεις στις ερωτήσεις του βιβλίου

Α  στ. 1-53

1. Ποιο είναι το θέμα της Ιλιάδας και πώς το οριοθετεί χρονικά ο ποιητής;

Αφενός η επίκληση της Μούσας στο στ. 1 να ψάλλει την «μήνιν» του Αχιλλέα και αφετέρου οι συνέπειες αυτού του θυμού, που αναφέρονται στους στ. 2-5, φανερώνουν ότι το κεντρικό θέμα του έπους είναι ο θυμός του Αχιλλέα. Τα μόνα στοιχεία που δίνονται στο προοίμιο σχετικά με το θέμα είναι ότι ο Απόλλωνας προκάλεσε τη φιλονικία Αγαμέμνονα-Αχιλλέα και λόγω της άσχημης συμπεριφοράς του πρώτου προς τον ιερέα Χρύση, έστειλε λοιμό στους Αχαιούς. Η οριοθέτηση του θέματος μπορεί να υπο­λογιστεί ως εξής; ο ποιητής εστιάζει την προσοχή του στις τελευταίες 51 μέρες πριν από την άλωση της Τροίας. Η μηνις του Αχιλλέα τοποθετείται στην 11η ημέρα μετά τον ερχομό του Χρύση στο στρατόπεδο των Αχαιών και, επομένως, 40 ημέρες πριν από το τέλος του έπους.

2.  Ποιοι είναι οι πρωταγωνιστές της ενότητας (άνθρωποι και θεοί) και ποιος είναι ο ρόλος τους;

Οι πρωταγωνιστές της ενότητας είναι οι εξής;

  Μούσα: Δίνει έμπνευση στον ποιητή. Χωρίς τη βοήθειά της ο ποιητής δεν θα μπορούσε να γνωρίζει όλα όσα συμβαίνουν μεταξύ θεών και ανθρώπων.

   Δίας: «η βουλή γενόνταν του Κρονίδη» (στ. 5), επομένως όλα συμβαίνουν, επειδή εκείνος το αποφάσισε.

   Απόλλωνας: θα φροντίσει να πραγματοποιηθεί η επιθυμία του Δία. Στέλνει το λοιμό και προκαλεί τη φιλονικία Αγαμέμνονα και Αχιλλέα.

  Χρύσης: Για χάρη του ο Απόλλωνας στέλνει το λοιμό.

  Χρυσηίδα: Για χάρη της γίνονται όλα.

   Αγαμέμνονας: Ίσως ο ρόλος του είναι σημαντικότερος από εκείνον του Χρύση, αφού προκαλεί με την ασεβή συμπεριφορά του την οργή του θεού.

3.  Στη σύγκρουση Αγαμέμνονα και Χρύση φαινομενικά νικητής αναδεικνύεται ο αρχιστράτηγος. Στην εμφάνιση, όμως, και στο λόγο του ιερέα λανθάνουν κάποιοι υπαινιγμοί, που μας προϊδεάζουν ότι η τελική επικράτηση θα είναι δική του. Να επισημάνετε αυτά τα στοιχεία, που δίνονται υπαινικτικά από τον ποιητή.


 

Η εμφάνιση του Χρύση στο στ. 14 ως ιερέα του Απόλλωνα και κατά δεύτερο λόγο ως πατέρα της Χρυσηίδας φανερώνει ότι ο θεός είναι με το μέρος του. Επομένως, η αντίδρασή του είναι αναμενόμενη και ο Αγαμέμνονας θα έπρεπε να το είχε λάβει υπόψη, προτού συμπεριφερθεί με τόση ασέβεια. Επιπλέον, ο Χρύσης αναφέρει το «μακροβόλο τοξευτή» και χρησιμοποιεί και το ρήμα «ευλαβούμαι», που σημαίνει «σέβομαι», αλλά και «φοβάμαι». Ο προϊδεασμός για την τιμωρία που θα στείλει ο Απόλλωνας είναι προφανής. Εξάλλου, όπως θα φανεί στη συνέχεια, ο ιερέας θα έχει όντως την αμέριστη συμπαράσταση του θεού που θεραπεύει.

4.  Η προσευχή του Χρύση ακολουθεί το συνηθισμένο θρησκευτικό τυπικό της εποχής. Αφού επισημάνετε και απαριθμήσετε τα τυπικά στοιχεία της προσευχής, να τη συγκρίνετε με μια σημερινή και να σημειώσετε ομοιότητες και διαφορές.

Η προσευχή του Χρύση διαθέτει τα τυπικά στοιχεία μιας ομηρικής προσευχής;

 α) επίκληση,

 β) προσφώνηση,

γ) υπενθύμιση των προσφορών,

δ) παρουσίαση του αιτήματος ως ανταπόδοση των προσφορών,

ε) το αίτημα επιγραμματικά.

Στην «Κυριακή προσευχή» υπάρχει, επίσης, η προσφώνηση, απουσιάζει η υπενθύμιση των προσφορών, ακολουθεί η ευχή («άγιασθήτω το ονομά σου, ελθέτω η βασιλεία σου.») και στο τέλος το αίτημα αναλυτικά («τον αρτον υμών τον επιούσιον.»).

Η «Κυριακή προσευχή» είναι επίσημη, γι' αυτό και δεν έχει τον προσωπικό τόνο της προσευχής του Χρύση. Κυριαρχεί η ευχή και δεν τονίζεται ότι ο θεός πρέπει να ανταποδώσει τις ενέργειες που κάνει ένας πιστός για να τον τιμήσει. Ωστόσο, σε προσευχές που κάνουμε, όταν ζητάμε βοήθεια σε μια δύσκολη στιγμή, υποσχόμαστε «αντάλλαγμα», π.χ. μια λαμπάδα, ή κάνουμε από πριν ένα τάμα.

5.  Στην περιγραφή των θυμάτων του λοιμού ο ποιητής κλιμακώνει την αφήγηση προχωρώντας από το πρώτο και λιγότερο σημαντικό θέμα (θάνατος σκύλων) στο τρίτο και πιο σπουδαίο (θάνατος ανθρώπων). Η τεχνική αυτή λέγεται «νόμος των τριών». Θυμηθείτε σε ποια άλλα μαθήματα ο αριθμός «τρία» χρησιμοποιείται ανάλογα και καταγράψτε αυτές τις περιπτώσεις.                 

 

Χαρακτηριστικά παραδείγματα είναι στα Μαθηματικά η «απλή μέθοδος των τριών»· στα Θρησκευτικά η «Αγια Τριάδα», ο «τριαδικός», η «Τριήμερος Ταφή και Άνάστασις» ή «Τριήμερος εγερσις»· στην Ιστορία η «τριανδρία» ή «τριαρχία» και στα δημοτικά τραγούδια ο «νόμος των τριών» (πβ. το ποίημα «Του Μικρού Βλαχόπουλου»).

6. Αφού θυμηθείτε το προοίμιο της Οδύσσειας, και διαβάσετε τα προοίμια του Ησιόδου (βλ. Παράλληλα Κείμενα), να κάνετε συγκρίσεις με το προοίμιο της Ιλιάδας.

Τα δομικά στοιχεία του επικού προοιμίου είναι:

α) η επίκληση στη Μούσα,

β) η σύντομη διήγηση της υπόθεσης του έπους, και

γ) η παράκληση στη Μούσα να αρχίσει το ποίημα από κάποια χρονική στιγμή.

Και τα τρία έπη ξεκινούν με την επίκληση στη Μούσα ή στις Μούσες (Ησίοδος). Το θέμα του έπους δεν είναι σαφές στα έπη του Ησιόδου, αντίθετα με την Ιλιάδα και την Οδύσσεια. Επιπλέον στοιχεία σύγκρισης μπορούν να αποτελέσουν:

   οι θεϊκές επεμβάσεις και ο ρόλος των θεών, που υπάρχουν σε όλα τα έπη, εκτός από τη θεογονία,

  η ανθρώπινη ευθύνη, που υπάρχει ιδιαίτερα τονισμένη στην Οδύσσεια, είναι αμφίβολη στην Ιλιάδα όσον αφορά στον Αχιλλέα και απουσιάζει από τα έργα του Ησιόδου,

  η ανωνυμία του ποιητή, στο ομηρικό έπος, και η προβολή έστω και σε γ' πρόσωπο του ονόματος του Ησιόδου,

  η σειρά εξιστόρησης των γεγονότων: μόνο η Ιλιάδα ακολουθεί τη χρονολογική σειρά, παίρνοντας, όμως, ως κέντρο της πλοκής ένα γεγονός, ενώ η Οδύσσεια αρχίζει την εξιστόρηση από τη μέση,

  η παρουσίαση των πρωταγωνιστών του έπους, που γίνεται φανερή μόνο στην Οδύσσεια.