Ερμηνευτικά - Ιδεολογικά Σχολια

1 ψάλλε, θεά

Η επίκληση στη Μούσα ήταν σύμφωνη με τις αντιλήψεις της επο­χής, αλλά κατείχε και έναν σημαντικό λειτουργικό ρόλο; ο ποιητής για να ξεκινήσει το έργο του, χρειαζόταν να ζητήσει έμπνευση και βοήθεια από τη θεά. Έτσι, όταν αργότερα θα περιγράψει σκηνές από τον Όλυμπο, δε θα προκαλέσει την απορία, πώς είναι δυνατόν να γνωρίζει τι γίνεται στην κατοικία των θεών.

 

τον τρομερόν θυμόν

Στον πρώτο κιόλας στίχο τοποθετείται το βασικό θέμα του

έπους, η οργή του Αχιλλέα. Αυτή είναι η απώτερη αιτία όλων των             27
δεινών των Αχαιών. Ο Όμηρος δεν περιγράφει τα γεγονότα με βάση τη χρονολογική σειρά, αλλά παίρνει ως κέντρο της πλοκής ένα γεγονός (τη σύγκρουση του Αχιλλέα και του Αγαμέμνονα και το θυμό του πρώτου) και μας παρουσιάζει όλο τον πόλεμο μέσα από το πρίσμα αυτού του γεγονότος.

 

3 που ανδράγαθες ροβόλησε πολλές ψυχές στον Άδη

Η ανδρεία είναι το βασικότερο χαρακτηριστικό του ομηρικού ήρωα. Σε μια εποχή σκληρή, η ανδρεία, η σωματική δύναμη, η τόλμη, η ειλικρίνεια και η αυτοθυσία ήταν κάποιες από τις ση­μαντικότερες αξίες των ομηρικών προτύπων.

 

5 και η βουλή γενόνταν του Κρονίδη

Κάτω από την εξουσία του Δία τίθενται όλες οι πράξεις των θνητών. Για να κατορθώσει κάτι κάποιος, χρειάζεται οπωσδήποτε τη βοήθεια του Δία, ο οποίος κινεί τα νήματα στην Ιλιάδα.

 

9 Ο Απόλλων όπου οργίσθηκε του Ατρείδη βασιλέως

Είναι αναμενόμενο πίσω από ένα τόσο σημαντικό γεγονός να βρίσκεται ένας θεός. Η θεϊκή προέλευση της διαμάχης προϊ­δεάζει τον ακροατή και για τις φοβερές συνέπειες που αυτή μπορεί να έχει.

Η εικόνα του αρχαίου θεού που μας παρουσιάζει ο Όμηρος είναι μια εικόνα ανθρώπινη. Ο Απόλλωνας θυμώνει και ξεσπά εναντίον των θνητών. Οι αρχαίοι Έλληνες έδιναν στους θεούς όχι μόνο ανθρώπινη μορφή αλλά και προσωπικότητα ανθρώπου (ανθρωπομορφισμός).

 

14 στο χρυσό σκήπτρο του Φοίβου το στεφάνι

Περιγράφονται τα σύμβολα του ιερέα σε έναν ολόκληρο στίχο, υπογραμμίζοντας τη στενή σχέση του γέροντα ικέτη με το θεό. Η ικεσία τίθεται πάντα κάτω από τη θεϊκή προστασία, ενώ ο ικέτης έπρεπε να είναι σεβαστό πρόσωπο.

 

19 ευτυχείς να πάτε στην πατρίδα

Ο Χρύσης, προσπαθώντας να καλοπιάσει τους Αργείους, τους εύχεται να γυρίσουν ευτυχείς στην πατρίδα τους, που ήταν ίσως η πιο μεγάλη ευχή για τους αρχαίους Έλληνες. Τιμούσαν την πατρίδα τους με τον ίδιο τρόπο που υπερασπίζονταν τον εαυτό τους. Είναι γνωστή, άλλωστε, η αυτοθυσία των αρχαίων Ελλήνων στο όνομα της πατρίδας τους.

 

ευλαβείσθε

στ. 1-53

Το ρήμα ευλαβούμαι σημαίνει «σέβομαι» αλλά και «φοβάμαι». Το γεγονός ότι ο ιερέας αναφέρεται στην ευλάβεια επιτείνει την ψυχολογική πίεση των στρατιωτών, που λίγο πριν άκουσαν τον ιερέα να αναφέρεται στο «μακροβόλο τοξευτή» Απόλλωνα. Με αυτόν τον τρόπο, ο ιερέας πετυχαίνει να αποδώσει μια εικόνα _στ. 153 του Φοίβου απειλητική και άρα μια ικεσία άξια προσοχής. Με το στίχο αυτό ο ιερέας περιγράφει το γιατί οι Αχαιοί πρέπει να δεχτούν την ικεσία του: γιατί σε αντίθετη περίπτωση, θα πρέπει να αντιμετωπίσουν τα βέλη από το τόξο του Απόλλωνα.

 

23-25 όλοι αλαλάξαν οι Αχαιοί και είπαν τον ιερέα / να σε­βαστούν... μόνος ο Αγαμέμνονας δεν το 'στεργεν

Όλος ο στρατός των Αχαιών αποδέχτηκε την ικεσία του Χρύση και σεβάστηκε το γέρο ιερέα του Απόλλωνα. Αντίθετα, ο Αγαμέμνονας του συμπεριφέρεται με αγένεια και περιφρόνη­ση. Οι απλοί άνθρωποι, σε αντίθεση με όσους κατέχουν εξου­σία, σέβονται περισσότερο τους θεούς και τις ηθικές αξίες που απορρέουν από τους θεϊκούς νόμους απ' ό,τι οι άρχοντες. Ίσως γιατί οι δεύτεροι δεν έχουν την αίσθηση του φόβου αλλά της παντοδυναμίας που πηγάζει από την κοσμική εξουσία.

 

27 μη σ' απαντήσω γέροντα σιμά στα κοίλα πλοία

Ο Αγαμέμνονας, όχι μόνο αρνείται να επιστρέψει την κόρη του Χρύση, αλλά και απειλεί τον ιερέα, τον βρίζει και τον διώχνει από το στρατόπεδο του με μεγάλη αγένεια. Ως λειτουργός του θεού, ο Χρύσης έπρεπε να απολαμβάνει το σεβασμό και την υπα­κοή όλων των θνητών. Παρατηρούμε τη σύγκρουση μεταξύ δύο κόσμων, εκείνον της στρατιωτικής ηγεσίας, που εκπροσωπεί ο Αγαμέμνονας, και εκείνον της θρησκευτικής, του Χρύση, με νικητή προς το παρόν τον Αγαμέμνονα. Ο Αγαμέμνονας, ταπεινώνοντας τον Χρύση, επιδεικνύει παράλληλα και ασέβεια προς τον ίδιο τον Απόλλωνα, τον οποίο εκπροσωπεί ο ιερέας. Έτσι, ξεπερνά τα όρια της ανθρώπινης δικαιοδοσίας του και φτάνει στην ύβρη, δηλαδή στην ασεβή συμπεριφορά προς το θεό, η οποία, φυσικά, δε θα μείνει ατιμώρητη από τον Απόλλωνα.

Επίσης, σε αυτό το σημείο διαφαίνεται και η σχέση ηγέτη - υπηκόων κατά την ομηρική εποχή, καθώς ο πρώτος επιβάλλει πάντα τη θέλησή του, άσχετα με τη γνώμη όλου του λαού.

 

32 να υφαίνει αυτού και σύντροφον της κλίνης να την έχω

Ο Αγαμέμνονας απειλεί ότι θα πάρει τη Χρυσηίδα μαζί του στην πατρίδα, ως αιχμάλωτη, και, συνεπώς, θα γίνει η επίσημη ερω­μένη του, μέσα στο σπίτι όπου ζει με τη νόμιμη σύζυγο του, την  Κλυταιμνήστρα.

Πρόκειται για το θεσμό της παλλακείας στην αρχαία Ελλάδα.

 

την άκραν πήρε σιωπηλός της ηχερής θαλάσσης

Στο σημείο αυτό εκφράζεται η έντονη αντίθεση του θορύβου της θάλασσας με το βουβό πόνο του ιερέα. Με την αντίθεση αυτή υπογραμμίζεται η μοναξιά του γέροντα και η αγωνία για την τύ­χη της κόρης του, τη στιγμή που όλα γύρω του είναι απειλητικά χωρίς η φύση να συμμετέχει στη θλίψη του.

 

40-42 εάν σου έκτισα ναόν... ταύρων κι ερίφων

Μια προσευχή αποτελούνταν συνήθως από τα εξής βασικά μέρη; την επίκληση και την προσφώνηση στο θεό (στ. 38-39), την υπενθύμιση των προσφορών (στ. 40-42) και το ζητούμενο της προσευχής, το αίτημα του ικέτη, μια ευχή ή μια κατάρα.

Ο Χρύσης υπενθυμίζει στο θεό Απόλλωνα τις προσφορές του. Απαραίτητο δομικό μέρος μιας προσευχής ήταν η αναφορά του προσευχόμενου στα έργα που εκτέλεσε για να τιμήσει το θεό, στον οποίο απευθύνεται. Για να μπορέσουν, λοιπόν, οι πιστοί να ζητήσουν χάρη ή βοήθεια από το θεό, έπρεπε οπωσδήποτε να είχαν προηγουμένως και οι ίδιοι προσφέρει κάτι στο θεό.

Η αρχή «δούναι και λαβείν» ίσχυε στις σχέσεις θεών και αρχαί­ων Ελλήνων (βλ. και παρακάτω την απάντηση στην ερώτ. 4).

 

43 τα δάκρυά μου ας πλερώσουν

Είναι η κατάρα του Χρύση εναντίον των Αχαιών. Ζητά από το θεό να τους τιμωρήσει με σκληρότητα για το κακό και την προ­σβολή που υπέστη.

 

45 κατέβη από τες κορυφές του Ολύμπου θυμωμένος

Οι θεοί μπαίνουν στον ανθρώπινο χώρο, άλλοτε κατεβαίνοντας από τον Όλυμπο, άλλοτε από τον ουρανό και άλλοτε από κάποιον χώρο, όπου υπήρχε ναός αφιερωμένος σ' αυτούς.

Η εμφάνιση και η δράση του θεού που ακολουθεί αποτελεί «θαυμαστό» στοιχείο.

και των νεκρών παντού πυρές εκαίαν

 

Στην εποχή του Ομήρου, οι άνθρωποι έκαιγαν τους νεκρούς, δεν συνέβαινε όμως το ίδιο και κατά τα χρόνια της Τρωικής εκστρατείας (1180 π.Χ. - υστερομυκηναϊκή εποχή), αφού ξέρουμε ότι είχαν ήδη αρχίσει να θάβονται οι νεκροί. Πρόκειται για ανα­χρονισμό του Ομήρου, ο οποίος μεταφέρει μια ταφική συνήθεια της εποχής του σε μια παλιότερη εποχή.

Ηθογραφηση Χαρακτηρων

 

 

ΑΧΙΛΛΕΑΣ

Από την αρχή του έπους ο ποιητής αφήνει να εννοηθεί ότι ο μεγα­λύτερος πρωταγωνιστής του έπους θα είναι ο Αχιλλέας. Η φιλονικία του με τον Αγαμέμνονα θα είναι το βασικό θέμα του έπους, καθώς οι Αχαιοί θα υποστούν πολλές καταστροφές από το θυμό του Αχιλλέα. Παρουσιάζεται, λοιπόν, ο αρχηγός των Μυρμιδόνων ως ένας άνθρωπος γεμάτος πάθος, που παρασύρεται από το έντονο συναίσθημά του, παρορμητικός, ακόμα κι αν αυτή η στάση του οδηγήσει το στρατό του σε καταστροφή.

Διευκρινίζεται, βέβαια, από τον ποιητή ότι αίτιος της διχόνοιας είναι ο θεός Απόλλωνας, αφού εκπλήρωσε τη θέληση του Δία, επομένως και οι δύο ήρωες θεωρούνται φερέφωνα της θεϊκής βούλησης και εκτελεστικά όργανα ενός θεϊκού σχεδίου.

 

ΑΓΑΜΕΜΝΟΝΑΣ

Στο στ. 7 ο Αγαμέμνονας χαρακτηρίζεται «άρχων των ανδρών», ενώ στο στ. 6 ο ποιητής γνωστοποιεί το γεγονός της φιλονικίας ανάμεσα στον Αγαμέμνονα και τον Αχιλλέα. Στο στίχο 11 πληροφορούμαστε ότι ο Αγαμέμνονας «εκαταφρόνησε» τον ιερέα Χρύση, με αποτέλεσμα να πέσει θανατικό στο στρατόπεδο των Αχαιών.

Όλα αυτά τα στοιχεία μάς επιτρέπουν να χαρακτηρίσουμε τον Αγα­μέμνονα σκληρό και ανυποχώρητο ηγέτη του αχαϊκού στρατού, που τολμά να θέσει σε κίνδυνο ακόμα και τη ζωή των στρατιωτών του, προ­κειμένου να ικανοποιήσει τον εγωισμό του. Παρόλο που ο Απόλλωνας έσπειρε την έχθρα ανάμεσα στους δύο Αχαιούς, ο Αγαμέμνονας είναι ο βασιλιάς, ο αρχιστράτηγος ενός πανίσχυρου στρατού, γι' αυτό οφείλει να επιβάλλει τις αποφάσεις του και να μην επιτρέπει σε κατώτερους στρατηγούς να τον αμφισβητούν. Είναι γι' αυτό ίσως δικαιολογημένη η στάση του απέναντι στον Αχιλλέα.

Εκείνο που είναι δύσκολο να κατανοήσουμε είναι η θεϊκή προσβολή στην οποία υποκύπτει στο στίχο 28, όταν εξυβρίζει το Χρύση και αμ­φισβητεί ακόμα και τη δύναμη του θεού Απόλλωνα, που εκπροσωπεί­ται στο πρόσωπο του ιερέα. Ο ιερέας είναι παράλληλα και ικέτης και, σύμφωνα με τους άγραφους νόμους, έπρεπε να προστατευθεί και να αντιμετωπιστεί με κατανόηση και ηρεμία.

Ο Αγαμέμνονας εμφανίζεται, όμως, ιδιαίτερα ασεβής και αρνητικός απέναντι στον ικέτη-ιερέα Χρύση. Χρησιμοποιεί την κοσμική εξουσία του, για να αμφισβητήσει τη θεϊκή. Αυτή του η στάση θα αποβεί μοιραία για τον ίδιο και για το στρατό του, αφού ο θεός Απόλλωνας θα τον τιμωρήσει για αυτή του την υβριστική συμπεριφορά.

 

ΧΡΥΣΗΣ

Ο Χρύσης στους στ. 17-22 με αξιοπρέπεια και περηφάνια παρακαλεί τους εχθρούς του να του επιστρέψουν την κόρη του και να δεχθούν _στ 1_53 την ικεσία του. Χρησιμοποιεί λόγια ευγενικά και, μάλιστα, εύχεται στους εχθρούς του να νικήσουν τους Τρώες (στ. 17-19) και να επιστρέψουν στην πατρίδα τους ευτυχείς. Τόσο μεγάλος είναι ο πόνος του τραγικού αυτού πατέρα, που θέτει το συμφέρον της πατρίδας του κάτω από το προσωπικό του συμφέρον, την επιστροφή, δηλαδή, της κόρης του.

Ο γέροντας ιερέας και ικέτης κερδίζει αμέσως τη συμπάθεια του αχα­ϊκού λαού με την ευσέβεια που τον διακρίνει, αλλά και με τα πλούσια δώρα που προτίθεται να προσφέρει στους Αχαιούς ως αντάλλαγμα.

Μετά την άρνηση του Αγαμέμνονα, όμως, και την προσβολή προς το πρόσωπο του, ο ιερέας εκδηλώνει μια τελείως διαφορετική συμπεριφορά; αποσύρεται στην ακροθαλασσιά και προσεύχεται στο θεό Απόλλωνα, ζητώντας του την παραδειγματική τιμωρία των Αχαιών. Ο πληγωμένος πατέρας και προσβεβλημένος εκπρόσωπος της θεϊκής εξουσίας ξεσπά σε κατάρες και ζητά εκδίκηση από τον Απόλλωνα. Εμφανίζεται εγωιστής και εκδικητικός στους στ. 38-43. Εκμεταλλευόμενος την ιδιότητά του ως ιερέα του θεού Απόλλωνα, ικετεύει τον προστάτη θεό της Τροίας να εξοντώσει τους Αχαιούς, αυτούς που νωρίτερα θερμοπαρακαλούσε με ηρεμία και κοσμιότητα να του επιστρέψουν την κόρη του. Δεν θα πρέπει, όμως, να μας εκπλήσσει αυτή η αντίφαση στη συμπεριφορά του γέροντα, καθώς στην πρώτη σκηνή φέρθηκε ως πατέρας, ενώ στη δεύτερη ως ιερέας των Τρώων που πληγώθηκε και ταπεινώθηκε από τους εχθρούς του.

Πολιτισμικα Στοιχεια

 

3 στον Άδη

Ο Άδης ήταν αδερφός του Δία και ούζυγος της Περοεφονης. στ. 1_-53 Βασίλευε στα βάθη της γης, στον τόπο όπου πήγαιναν οι ψυχές μετά το θάνατο. Η είσοδος του Άδη πιστευόταν ότι βρίσκεται στο ακρωτήριο Ταίναρο. Ο Άδης διασχιζόταν από μαύρα ποτά­μια όπως ο Κωκυτός, ο Αχέροντας και ο Περιφλεγέθοντας. Ο πιο ιερός ποταμός ήταν η Στύγα. Επίσης, υπήρχαν τα νερά της Λήθης· πίνοντας οι νεκροί νερό από τη Λήθη, ξεχνούσαν την γήινη ζωή τους.

Αργότερα, σύμφωνα με μια μεταγενέστερη παράδοση, εισάγε­ται και ο Χάροντας που περνούσε τους νεκρούς με τη βάρκα του στην «άλλη όχθη». Για την παράδοση αυτή παίρνουμε στοιχεία από τον Όμηρο, τον Λουκιανό, τον Βιργίλιο αλλά και από τα δημοτικά τραγούδια.

4-5 αρπάγματα των σκύλων και των ορνέων

 

Η ταφή των νεκρών ήταν ιερή και απαραίτητη, προκειμένου να αναπαυθεί η ψυχή του νεκρού. Ήταν θρησκευτικό καθήκον των ζωντανών η ταφή των νεκρών τους. Συχνά, μετά από μια αιματη­ρή μάχη, γινόταν ανακωχή, για να συλλέξουν και οι δύο αντίπαλες παρατάξεις τους νεκρούς τους και να τους θάψουν. Ο Ξενοφών αναφέρει πως μετά τη ναυμαχία των Αργινουσών οι Αθηναίοι καταδίκασαν τους στρατηγούς τους, αν και είχαν νικήσει, επειδή δεν κατόρθωσαν να συλλέξουν τα πτώματα των σκοτωμένων πολεμιστών τους. Αλλά και ο Σοφοκλής παρουσιάζει την τολμη­ρή Αντιγόνη να αψηφά τις απειλές του άρχοντα Κρέοντα και να θάβει μόνη της τον αγαπημένο της αδερφό Πολυνείκη.

1 3 με λύτρα πλουσιοπάροχα

Τα λύτρα ή «άποινα», χρησιμοποιούνταν για την εξαγορά και την απελευθέρωση αιχμαλώτων. Ο αιχμάλωτος ανταλλασσόταν με πολύτιμα αντικείμενα, δηλ. σκεύη ή κοσμήματα αξίας, ζώα, όπλα ή δούλους.

1 4 στο χρυσό σκήπτρο τυλικτό του Φοίβου το στεφάνι

Χρυσό ραβδί (σκήπτρο) και στεφάνια, δηλαδή στέμματα, κρατού­σαν οι ιερείς. Ήταν ιερατικά σύμβολα, ιερά και σεβαστά ακόμα κι από τους εχθρούς.

27, 49 κοίλα πλοία / των πλοίων

Στα ομηρικά χρόνια η ναυπηγική τέχνη ήταν πολύ εξελιγμένη.                 33
 

Τα είδη πλοίων που αναφέρονται από τον Όμηρο είναι δύο; τα φορτηγά ή κοίλα και τα πολεμικά. Τα πλοία είχαν σχήμα δρε- πανιού. Το κατάρτι τους ήταν από ξύλο ελάτου, τα σχοινιά από στριμμένο δέρμα βοδιών και τα πανιά τους είχαν τετράγωνο σχήμα και μαζεύονταν με συστολέα. Τα κουπιά στερεώνονταν σε δερμάτινες θηλιές. Χωρούσαν περίπου πενήντα άτομα.

38 αργυρότοξε

Ο Απόλλωνας χαρακτηρίζεται ως «ασημότοξος». Συνήθως οι θεοί παρουσιάζονται να έχουν ως σύμβολά τους πολύτιμα αντικείμε­να. Τέτοια κατασκευάζονται στη μυκηναϊκή εποχή κατά κόρον, όπως άλλωστε φανέρωσαν οι ανασκαφές μυκηναϊκών τάφων. Το τόξο, εξάλλου, είναι από τα παλαιότερα όπλα που χρησιμοποι­ήθηκαν στην ομηρική εποχή.

40 αν σου έκτισα ναό

Πρόκειται για αναχρονισμό. Στα χρόνια του Τρωικού πολέμου (υστερομυκηναϊκή εποχή) δε λατρεύονταν σε ναούς οι θεοί. Ως τόποι λατρείας χρησιμοποιούνταν τεμένη και άλση, όπου υπήρχε και βωμός του θεού.

51 και αφού τους σκύλους έπληξε και τα μουλάρια πρώτα

Στο στρατόπεδο χρησιμοποιούσαν σκυλιά για ανίχνευση θηρα­μάτων και μουλάρια για μεταφορά πολεμοφοδίων.

Αιςθητικη Ανάλυση

(αφηγηματικές τεχνικές — εκφραστικά μέσα)
 

ζωντάνια στο λόγο και να εντείνει τη δραματική ατμόσφαιρα.

Επίσης, η αφήγηση διακόπτεται από την περιγραφή (π.χ. στ. 3-4, 45 κ.εξ.)

α η\/ηδεινθηύι\/ καλύτερη ο χαρακτήρας και η ακέιΐιη τω» ηρώω\/

για να αναδειχθούν καλύτερα ο χαρακτήρας και η σκέψη των ηρώων.

• Στους στ. 2, 22 χρησιμοποιείται και η προοικονομία όσων πρόκειται να ακολουθήσουν.

• Σημαντικό είναι το κλιμακωτό σχήμα της αυξανόμενης δραματικό- τητας, που βασίζεται στο «νόμο των τριών» (γνωστό και από τα δημοτικά τραγούδια), το οποίο εντοπίζεται στους τρεις λόγους του Χρύση και του Αγαμέμνονα, καθώς και στις τρεις εικόνες του Χρύση (ικέτης, ταπεινω­μένος, ικανοποιημένος), αλλά και στα θύματα του Απόλλωνα (σκύλοι, μουλάρια, άνθρωποι) (βλ. παρακάτω την απάντηση στην ερώτ. 5).

Παρομοιώσεις: (στ. 48) «και όμοιαζε την νύχτα».

Μεταφορές: (στ. 8) «Ποιος άναψε την έχθρα μεταξύ τους;» / (στ. 26) «βαρύν λόγον» / (στ. 35) «πήρε... την άκραν» / (στ. 43) «τα δάκρυά μου ας πλερώσουν».

Υπερβολές: (στ. 53) «και των νεκρών παντού πυρές εκαίαν».

Επίθετα: (στ. 1) «τον τρομερόν θυμόν» / (στ. 3) «ανδράγαθες ψυχές» / (στ. 7) «ο θείος Αχιλλέας» / (στ. 12) «γρήγορα καράβια» / (στ. 13) «λύτρα πλουσιοπάροχα» / (στ. 14) «χρυσό σκήπτρο τυλικτό» / (στ. 17) «γενναι- όκαρδοι Αχαιοί» / (στ. 20) «ποθητήν μου κόρην» / (στ. 24) «λαμπρά λύ­τρα» / (στ. 26) «βαρύν λόγον» / (στ. 27) «κοίλα πλοία» / (στ. 35) «ηχερής θαλάσσης» / (στ. 36-37) «ωραίας Λητούς» / (στ. 38) «αργυρότοξε (ενν. Απόλλωνα)» / (στ. 38-39) «θείας Κίλλας» / (στ. 50) «αχός τρομερός» / (στ. 50) «ασημένιο τόξο» / (στ. 52) «τα πικροφόρα ακόντια».

Εικόνες: (στ. 4-5) «κι έδωκεν αυτούς αρπάγματα των σκύλων» / (στ. 7-8) «ο Ατρείδης... μεταξύ τους» / (στ. 12-16) «Στων Αχαιών τα γρήγορα καράβια. τους γιους του Ατρέα» / (στ. 23-24) «Όλοι αλάλαξαν οι Αχαιοί. γίνουν» / (στ. 25-26) «μόνον ο Αγαμέμνονας. βαρύν λόγον είπε» / (στ. 34­35) «Τον λόγον του εφοβήθηκε. ηχερής θαλάσσης» / (στ. 45) «κατέβηκε από τες κορυφές του Ολύμπου θυμωμένος» / (στ. 51-53) «κι αφού τους σκύλους έπληξε. αδιάκοπα».

Αντιθέσεις: (στ. 23-25) «Όλοι αλαλάξαν οι Αχαιοί. μόνος ο Αγαμέμνο­νας δεν το 'στεργεν» / (στ. 35) «την άκραν πήρε / σιωπηλός της ηχερής θαλάσσης».
 

Απαντησεις στις ερωτήσεις — θέματα για συζήτηση του σχολικού βιβλίου

 

 

 

1. Ποιο είναι το θέμα της Ιλιάδας και πώς το οριοθετεί χρονικά ο ποιητής;

Αφενός η επίκληση της Μούσας στο στ. 1 να ψάλλει την «μήνιν» του Αχιλλέα και αφετέρου οι συνέπειες αυτού του θυμού, που αναφέρονται στους στ. 2-5, φανερώνουν ότι το κεντρικό θέμα του έπους είναι ο θυμός του Αχιλλέα. Τα μόνα στοιχεία που δίνονται στο προοίμιο σχετικά με το θέμα είναι ότι ο Απόλλωνας προκάλεσε τη φιλονικία Αγαμέμνονα-Αχιλλέα και λόγω της άσχημης συμπεριφοράς του πρώτου προς τον ιερέα Χρύση, έστειλε λοιμό στους Αχαιούς. Η οριοθέτηση του θέματος μπορεί να υπο­λογιστεί ως εξής; ο ποιητής εστιάζει την προσοχή του στις τελευταίες 51 μέρες πριν από την άλωση της Τροίας. Η μηνις του Αχιλλέα τοποθετείται στην 11^η ημέρα μετά τον ερχομό του Χρύση στο στρατόπεδο των Αχαιών και, επομένως, 40 ημέρες πριν από το τέλος του έπους.

2.  Ποιοι είναι οι πρωταγωνιστές της ενότητας (άνθρωποι και θεοί) και ποιος είναι ο ρόλος τους;

Οι πρωταγωνιστές της ενότητας είναι οι εξής;

•  Μούσα: Δίνει έμπνευση στον ποιητή. Χωρίς τη βοήθειά της ο ποιητής δεν θα μπορούσε να γνωρίζει όλα όσα συμβαίνουν μεταξύ θεών και ανθρώπων.

•   Δίας: «η βουλή γενόνταν του Κρονίδη» (στ. 5), επομένως όλα συμβαί­νουν, επειδή εκείνος το αποφάσισε.

•   Απόλλωνας: θα φροντίσει να πραγματοποιηθεί η επιθυμία του Δία. Στέλνει το λοιμό και προκαλεί τη φιλονικία Αγαμέμνονα και Αχιλλέα.

•  Χρύσης: Για χάρη του ο Απόλλωνας στέλνει το λοιμό.

•  Χρυσηίδα: Για χάρη της γίνονται όλα.

•   Αγαμέμνονας: Ίσως ο ρόλος του είναι σημαντικότερος από εκείνον του Χρύση, αφού προκαλεί με την ασεβή συμπεριφορά του την οργή του θεού.

3.  Στη σύγκρουση Αγαμέμνονα και Χρύση φαινομενικά νικητής αναδεικνύεται ο αρχιστράτηγος. Στην εμφάνι­ση, όμως, και στο λόγο του ιερέα λανθάνουν κάποιοι υπαινιγμοί, που μας προϊδεάζουν ότι η τελική επι­κράτηση θα είναι δική του. Να επισημάνετε αυτά τα στοιχεία, που δίνονται υπαινικτικά από τον ποιητή.