Ο θάνατος του Διγενή

Ερωτήσεις

1.      Γιατί η φύση συμμετέχει στο ψυχομαχητό του Διγενή και τι κέρδιζει αισθητικά το τραγούδι;

Η φύση συμμετέχει στο ψυχομαχητό του Διγενή καθώς σύμφωνα με τη  λαϊκή αντίληψη , όταν πεθαίνει ένας  άνθρωπος μεγάλος, κάποιος που ξεπερνάει τα συνηθισμένα ανθρώπινα όρια, κάποιος που στη ζωή του υπηρετούσε μια ιδέα ή την ίδια την ανθρωπότητα, τότε όλη η ισορροπία του κόσμου ανατρέπεται, η φύση και η πλάση όλη θρηνούν και συμπάσχουν .

Η εικόνα της πλάσης που συγκλονίζεται από το δράμα του ήρωα, ο θρήνος της φύσης και η συμπαράσταση της στο Διγενή δημιουργούν ένα κορυφαίο αισθητικό αποτέλεσμα. Η εικόνα των στίχων 1-3 θυμίζει τις σκηνές που ακολούθησαν τη Σταύρωση του Ιησού. Ο αναγνώστης συγκλονισμένος συμμετέχει στο δράμα του Ακρίτα και αισθάνεται δέος μπροστά στο ανυπέρβλητο μεγαλείο του Διγενή, που με το θάνατο του νίκησε το θάνατο.

2.  Πώς παρουσιάζεται ο Χάρος και γιατί;

Ο Χάρος, δηλαδή ο θάνατος, είναι η κοινή μοίρα όλων των ανθρώπων. Είναι ο φυσικός νόμος που δεν μπορεί κανείς να παραβεί, γι' αυτό και θεωρείται ανίκητος. Στην περίπτωση όμως του Διγενή παρουσιάζεται κατώτερος από τον ήρωα. Οι υπερφυσικές ικανότητες, οι αξίες και τα ιδανικά που αντιπροσωπεύει ο Ακρίτας είναι σχεδόν αδύνατον να νικηθούν, με αποτέλεσμα ο Χάρος να πρέπει να χρησιμοποιήσει δόλο προκειμένου να του πάρει την ψυχή. Ο Χάρος παρουσιά­ζεται ύπουλος και δειλός, καθώς δεν τολμά να αναμετρηθεί με το Διγενή, του οποίου τις αρετές φθόνησε και θέλησε να του στερήσει τη ζωή. Ο Χάρος παρου­σιάζεται πολύ μικρός, εντελώς ασήμαντος, ανίκανος να σκοτώσει τον ήρωα, που, αν και πεθαμένος, έμεινε ζωντανός στη μνήμη "του λαού.

3.  Πώς κατατάσσονται τα ανιστορούμενα μέσα στο τραγούδι. Είναι δικαιολογημένη η κατάταξη αυτή;

Τα ανιστορούμενα μέσα στο τραγούδι δίνονται με πρωθύστερο σχήμα: πρώτα παρουσιάζεται το ψυχομαχητό του ήρωα και ο θρήνος της φύσης και μετά η ηρωική του ζωή. Έτσι ο ανώνυμος δημιουργός συγκλονίζει εξαρχής τον αναγνώστη και τον κρατά καθηλωμένο να μάθει πώς έφτασε αυτός ο αντρειωμένος στο θάνατο.

4.  Πώς εναρμονίζεται στο τραγούδι ο θρήνος και ο ύμνος;

Στη συνέχεια παρουσιάζονται οι υπερφυσικές ικανότητες και τα κατορθώματα του ήρωα. Είναι προφανές ότι στο σημείο αυτό ο άγνωστος λαϊκός δημιουργός εξυμνεί το Διγενή για την ηρωική ζωή του, γεγονός που δικαιολογεί απόλυτα και το θρήνο της φύσης.

Ύμνος και θρήνος είναι στενά συνδεδεμένοι, καθώς ο πρώτος δικαιολογεί την ύπαρξη του δεύτερου, και με τον τρόπο αυτό ο ανα­γνώστης αισθάνεται όχι μόνο μεγάλο πόνο για το θάνατο του ήρωα, αλλά και θαυμασμό για το ανυπέρβλητο μεγαλείο του.

5. Στο τραγούδι εναλλάσσονται βασικά τρεις χρόνοι ρημάτων (ενεστώτας, παρατατικός, αόριστος). Γιατί;

Η εναλλαγή των χρόνων στο ακριτικό αυτό τραγούδι γίνεται σκόπιμα, γιατί έτσι επιτυγχάνεται καλύτερο αισθητικό αποτέλεσμα.

Ο ενεστώτας, που κυριαρχεί στην πρώτη ενότητα και στον πρώτο στίχο της τελευταίας, δίνει ζωντάνια και παραστατικότητα στο ποίημα και αιχμαλωτίζει τον αναγνώστη, καθώς του δημιουργεί την εντύπωση ότι βρίσκεται δίπλα στην επιθανάτια κλίνη του Διγενή. Με τον ενεστώτα δηλώνεται ότι ο πόνος για τον θάνατο του ήρωα είναι διαρκής και εξακολουθεί να υφίσταται και στο παρόν.

Ο παρατατικός, που χρησιμοποιείται στη δεύτερη ενότητα, δείχνει πως όλη η προηγούμενη ζωή του Διγενή ήταν η ζωή ενός ήρωα. Ο παρατατικός όχι μόνο προσδιορίζει το χρόνο που συνέβαιναν τα εξιστορούμενα γεγονότα, αλλά και καθιστά φανερό πως τα κατορθώματα του ήρωα είχαν ποσότητα και διάρκεια.

Ο αόριστος, στον οποίο βρίσκεται ένα μόνο ρήμα της πρώτης ενότητας («άνοιξε») και όλα τα ρήματα του δεύτερου στίχου της τελευταίας ενότητας, εξυπηρετεί τις εξής σκοπιμότητες: Στην πρώτη περίπτωση δείχνει πως ο ήρωας δε θα κατορθώσει να ξεφύγει από το θάνατο και ότι ο κάτω κόσμος είναι έτοιμος να τον δεχτεί, ενώ στη δεύτερη περίπτωση παρατηρούμε πως σε αόριστο είναι τα ρήματα που περιγράφουν το θάνατο του ήρωα. Αυτό γίνεται επειδή ο άγνωστος λαϊκός δημιουργός θέλει να μειώσει τη σημασία του δυσάρεστου αυτού γεγονότος, ώστε να μείνει ο ήρωας για πάντα ζωντανός στη μνήμη του λαού.