|
|
|
|
Λεξιλόγιο σήμαντρα (στ. 3). Τα σήμαντρα τα είχαν στις εκκλησίες ή τα μοναστήρια και τα χτυπούσαν όταν δεν υπήρχε λόγος να χτυπήσουν τις καμπάνες ή όταν δεν επιτρεπόταν κάτι τέτοιο. Σε μέρες μεγάλης γιορτής ή στιγμές κρίσιμες, χτυπούσαν όλα μαζί, και τα σήμαντρα και τις καμπάνες. άγια (στ. 9) = τα τίμια δώρα της Θείας Μετάληψης, που παρουσιάζει και μεταφέρει ο ιερέας κατά τη Θεία Λειτουργία. μαγαρίσουν =
μολύνουν, λερώσουν. Ενότητες 1η : «Σημαίνει ο Θιος… εσειόταν οι κολόνες»: ηχητική εικόνα που αισθητοποιείται με το μεγάλο αριθμό των καμπάνων, των σημάντρων που αντηχούν σε ουρανό και γη και των παπάδων που ψάλλουν. Μ’ αυτό τον τρόπο παρουσιάζεται ανάγλυφα σ’ όλο της το μεγαλείο και την επιβολή η εκκλησία της Αγια – Σοφιάς, το σύμβολο του ελληνισμού κατά τα βυζαντινά χρόνια. 2η : «Να μπούνε … τη μαγαρίσουν»: Η ατμόσφαιρα φορτίζεται ξαφνικά με ένα δραματικό απρόοπτο, όπως θα λέγαμε στη γλώσσα του θεάτρου· η εμφάνιση του Αρχάγγελου μηνύει και την αμετάκλητη από τη μοίρα πτώση της Βασιλεύουσας. Η επιβλητική εικόνα της προηγούμενης ενότητας τείνει προς τη δύση της. Το μόνο που μπορεί να περισωθεί πλέον είναι τα ιερά και τα όσια που οφείλουν οι άνθρωποι να διαφυλάξουν από την μιαρή αρπαγή του εχθρού. Αξιοπρόσεκτη είναι σ’ αυτό το σημείο η ευρεία χρήση των προστακτικών (πάψετε, πάρτε, σβηστήτε…) που εκφράζουν την επιτακτική ανάγκη να διασωθούν τα ιερά σύμβολα της ορθοδοξίας. Ο Αρχάγγελος απευθύνει εξάλλου παραίνεση στα «άγια» να χαμηλώσουν χρησιμοποιώντας υποτακτική («ας χαμηλώσουν») και όχι προστακτική, μια και η εντολή του προορίζεται σε κάτι που βρίσκεται πιο πάνω από τον ίδιο. 3η : «Η Δέσποινα…πάλι δικά μας είναι» : Η απώλεια από την άλωση της Πόλης θα είναι τόσο μεγάλη για τον ελληνισμό που στο θρήνο και την οδύνη που αυτή συνεπάγεται συμμετέχει ακόμη και η Παναγία. Η δική της εμφάνιση στο ποίημα έχει ωστόσο και μια άλλη λειτουργικότητα καθώς η παρουσία της θα δώσει αφορμή στον Αρχάγγελο να εξαγγείλει το δεύτερο χρησμό, να αποφορτιστεί έτσι η θρηνητική ατμόσφαιρα της προηγούμενης ενότητας και να δημιουργηθεί πρόσφορο έδαφος για την ελπίδα. Ο «αγγελιοφόρος του Θεού» διαβεβαιώνει την Παρθένο ότι θα ’ρθει πάλι η στιγμή που οι Έλληνες θα επανακτήσουν το «μέγα μοναστήρι». Μέσα από τους δύο χρησμούς του Αρχάγγελου συνάγεται λοιπόν το εξής συμπέρασμα: η τύχη και η μοίρα των λαών εξαρτάται από τη βούληση του θεού αλλά αυτοί που θα δείξουν εγκαρτέρηση στο χρόνο και στη δοκιμασία θα ξανακερδίσουν, πάλι με την επέμβαση του Θεού, αυτό που έχασαν στο παρελθόν. Αξίζει τέλος της προσοχής μας η τεχνική του ποιήματος που δομείται σε μια κλιμάκωση (στ. 8 - 18) του δραματικού στοιχείου, το οποίο κορυφώνεται με την ειδοποίηση από το Θεό για την πτώση της Πόλης, για να βρει τελικά τη λύση του στον καταληκτικό στίχο του θρήνου (στ. 18). |