Ερωτήσεις

Ερωτήσεις

1. Πώς δίνεται η ηχητική εικόνα που υπάρχει στην αρχή του κειμένου;

Η ηχητική εικόνα δίνεται με την επανάληψη του ρήματος «σημαίνει» ενώ τα ουσιαστικά που ακολουθούν κάθε φορά το ρήμα (ο «Θιος - η γης» τα επουράνια -η Αγια - Σοφιά) δημιουργούν ένα είδος κυματισμού και παλινδρομικής κίνησης του ήχου από τον ουρανό στη γη και πάλι στον ουρανό για να καταλήξει στο συγκεκριμένο σημείο, δηλαδή την εκκλησία της Αγια - Σοφιάς. Με τον τρόπο αυτό ο ήχος και η εικόνα εκτείνονται σε ένα χώρο τεράστιο με δύο, κατά κάποιο τρόπο, πόλους «εκπομπής», το Θεό και την εκκλησία.

2. Γιατί υπάρχουν υπερβολές και εξωλογικά στοιχεία στο κείμενο;

Οι στίχοι 3-4 αποτελούν υπερβολή, όπως και η φράση «εσειόντανε οί κολόνες» στο στίχο 6. Οι υπερβολές αυτές δείχνουν ακριβώς πόσο μεγάλες διαστάσεις παίρνουν στη φαντασία του λαού ορισμένα σύμβολα, όπως εδώ η Αγια - Σοφιά, που πολλές φορές φτάνουν στο όρια του εξωπραγματικού.

Ταυτόχρονα όμως δείχνουν παραστατικά όλη τη μεγαλοπρέπεια και τον πλούτο που ξεπερνούσε τα ανθρώπινα μέτρα, ενώ η υπερβολή του στίχου 6 έχει και σαν προορισμό να υποδηλώσει το μέγα πλήθος που έπαιρνε μέρος στη λειτουργία, μια και ρητά δηλώνονται μόνο ο βασιλιάς κι ο πατριάρχης. Εκτός από τις υπερβολές υπάρχουν στο ποίημα και στοιχεία εξωλογικά, πράγμα πολύ συνηθισμένο σε πάρα πολλά δημοτικά τραγούδια. Τα εξωλογικά στοιχεία εδώ περιλαμβάνονται στα λόγια του αρχαγγέλου (στ. 8-15 και 17 -18) καθώς και στην αντίδραση της Παναγίας και των αγίων (στ. 16). Τα στοιχεία αυτά εξυπηρετούν στο θρήνο αυτό συγκεκριμένες ανάγκες. Το πάρσιμο της Πόλης αποτελεί γεγονός τόσο κολοσσιαίας σημασίας που μόνο ο ίδιος ο Θεός μπορεί να το αποφασίσει και να το επιτρέψει και ο αρχάγγελος του θα το αναγγείλει στο λαό. Ένα γεγονός δηλαδή που ξεπερνάει κάθε άλλο σε σημασία δεν μπορεί παρά να αποφασίζεται και να αναγγέλλεται από τον ίδιο το Θεό. Εξάλλου, το πόσο τεράστια συμφορά προμηνύει για το Γένος η αναγγελία του αρχαγγέλου γίνεται φανερό από το ότι δεν υπάρχει καμιά άμεση αντίδραση από μέρος των ανθρώπων, που προφανώς μένουν αποσβολωμένοι και ανίκανοι ακόμα και να ξεσπάσουν σε θρήνο. Η αντίδραση προέρχεται από ένα επίπεδο πάνω από τον άνθρωπο: από την Παναγία που ταράχτηκε και τις εικόνες - δηλαδή τους αγίους που δάκρυσαν. ( Εδώ βλέπουμε επίσης το ρόλο της Παναγίας και των αγίων ως μεσολαβητών στο Θεό για χάρη των ανθρώπων, αλλά και το ρόλο ειδικά της Παναγίας ως προστάτιδας της Κωνσταντινούπολης).

3. Γιατί υπάρχουν παράλληλα οι προστακτικές πάψετε, πάρτε, σβηστήτε και η παραίνεση ας χαμηλώσουν; (βλ. εκφραστικά στοιχεία).

Οι προστακτικές: «πάψετε», «Πάρτε», «σβήστε», «στείλτε» απευθύνονται στους ανθρώπους, γι' αυτό έχουν και μια πιο κατηγορηματική μορφή, είναι δηλαδή μια εντολή στην οποία δεν είναι δυνατό να υπάρξει αντίρρηση. Το παραινετικό «ας χαμηλώσουν». όμως δεν απευθύνεται στους ανθρώπους αλλά στα «άγια» δηλαδή στο τίμιο αίμα και σώμα του Χριστού, οπότε με τη φράση «ας χαμηλώσουν» δεν εκφράζεται προσταγή, αλλά ευλαβής μεταφορά από τον αρχάγγελο μιας εντολής του Θεού προς κάτι που βρίσκεται επίσης πιο πάνω από τον ίδιο τον άγγελο.

4. Τι δίνουν οι δύο χρησμοί που υπάρχουν στο τραγούδι; (βλ. βασικό νόημα).

Δίνουν το βασικό νόημα του ποιήματος αν προσέξουμε και συνδυάσουμε τους δύο χρησμούς που διατυπώνονται στους στίχους 11 και 18. Ο πρώτος δεν εκφράζει άλλο παρά τη γενική αντίληψη ότι η τύχη και η μοίρα όχι μόνο του κάθε ανθρώπου ξεχωριστά αλλά ολόκληρων των λαών εξαρτάται από τη βούληση του Θεού. Ο δεύτερος χρησμός έρχεται σαν συμπλήρωμα του πρώτου και εννοεί πως, αν οι άνθρωποι αντέξουν στο χρόνο και τη δοκιμασία ,θα ξαναποχτήσουν - πάλι από τη μεγαλοθυμία του θεού - αυτό που τους ανήκε και το έχασαν.

5. Πώς δίνονται οι διαστάσεις της εκκλησίας;

Στους στίχους 2-4 αποδίδεται όλο το μέγεθος και η μεγαλοπρέπεια της Αγια-Σοφιάς όχι άμεσα, αλλά έμμεσα και με τη χρήση ενός μόνο επιθέτου (μέγα). Πρώτα πρώτα η χρήση της λέξης «μοναστήρι», υποβάλλει την ιδέα των πολυάριθμων χτισμάτων με πολλούς χώρους, ενώ στη συνέχεια η απαρίθμηση των σήμαντρων και των καμπάνων δίνει μια πρώτη ιδέα του τεράστιου χώρου και του αναρίθμητου προσωπικού που κινούνταν εκεί.

Τέλος ο στίχος 4 (κάθε καμπάνα και παπάς, κάθε παπάς και διάκος.)με σχήμα βραχυλογίας δίνει ακριβώς το μέγα πλήθος των ιερωμένων που πλαισίωναν αυτή τη μεγαλόπρεπη Μητρόπολη του Ελληνισμού.